Chuột rút khi ngủ: Nguyên nhân và cách giảm tái phát

Một cơn đau siết bất ngờ ở bắp chân có thể khiến bạn bật dậy giữa đêm, phải duỗi chân hoặc đi lại mới dễ chịu hơn. Đây là biểu hiện thường gặp của chuột rút khi ngủ, còn được gọi là chuột rút chân về đêm. Cơn co cơ thường xuất hiện nhanh, kéo dài từ vài giây đến vài phút và có thể để lại cảm giác đau mỏi sau đó. Phần lớn trường hợp không nguy hiểm, nhưng nếu xảy ra thường xuyên, giấc ngủ dễ bị chia nhỏ và cơ thể mệt mỏi vào ngày hôm sau.

Cố vấn chuyên môn TS. BS Nguyễn Thị Minh Thu – Trưởng khoa Khám bệnh, Bệnh viện Y học cổ truyền Bộ Công an.

• PSQI là gì? Cách đánh giá chất lượng giấc ngủ
• Chứng ngủ rũ là gì? Dấu hiệu và cách kiểm soát
• Ngủ gật ban ngày do đâu? Nguyên nhân và cách cải thiện

Thế nào là chuột rút khi ngủ?

Chuột rút khi ngủ là tình trạng một nhóm cơ tự co cứng đột ngột trong lúc đang nghỉ hoặc đang ngủ. Vị trí thường gặp nhất là bắp chân, nhưng cơn đau cũng có thể xuất hiện ở bàn chân, ngón chân hoặc mặt sau đùi. Khi chạm vào vùng đang co rút, người bệnh có thể cảm thấy cơ cứng thành một khối và rất đau.

Cơn chuột rút thường kết thúc trong thời gian ngắn, nhưng mức độ đau có thể làm người đang ngủ tỉnh hẳn. Một số người ngủ lại ngay sau khi cơn đau giảm, trong khi người khác còn đau âm ỉ và lo cơn chuột rút tái diễn. Nếu xảy ra nhiều lần trong tuần, tình trạng này có thể làm giảm thời lượng ngủ và khiến ban ngày thiếu tỉnh táo.

Chuột rút chân về đêm gặp nhiều hơn ở người lớn tuổi và phụ nữ mang thai. Người trẻ vẫn có thể gặp sau một ngày vận động nhiều, ngồi lâu, đứng lâu hoặc thay đổi cường độ tập luyện.

Vì sao chân thường bị chuột rút về đêm?

Nhiều trường hợp chuột rút ban đêm không tìm được một nguyên nhân duy nhất. Cơ bị mỏi và hoạt động bất thường của dây thần kinh được xem là những yếu tố quan trọng, nhưng thói quen sinh hoạt, thuốc đang dùng và bệnh lý nền cũng có thể góp phần làm cơn co cơ xuất hiện.

Giữ một tư thế quá lâu

Đi bộ nhiều, chạy bộ, chơi thể thao hoặc tập chân với cường độ cao có thể làm cơ bắp mỏi. Nếu mức vận động tăng đột ngột, cơ chưa kịp thích nghi và dễ co rút khi cơ thể nghỉ vào ban đêm. Ngồi hoặc đứng một tư thế quá lâu cũng làm cơ chân căng và kém linh hoạt, vì vậy nên thay đổi tư thế và đi lại ngắn trong ngày.

Tuổi tác và thai kỳ

Khi tuổi tăng, khối lượng cơ và độ linh hoạt có thể giảm dần nên cơ chân dễ mỏi hơn. Ở phụ nữ mang thai, chuột rút thường xuất hiện rõ hơn vào giai đoạn sau thai kỳ do thay đổi trọng lượng cơ thể, tuần hoàn và hoạt động thần kinh cơ. Thai phụ không nên tự dùng khoáng chất hoặc thuốc trị chuột rút nếu chưa trao đổi với nhân viên y tế.

Mất nước và chế độ ăn

Ra nhiều mồ hôi, uống ít nước, tiêu chảy hoặc vận động trong thời tiết nóng có thể làm cơ thể mất nước và thay đổi chất điện giải. Đây có thể là yếu tố góp phần gây co cơ ở một số người. Tuy nhiên, không nên mặc định mọi trường hợp đều do thiếu kali, canxi hay magie. Không nên tự bổ sung khoáng chất liều cao khi chưa có chỉ định.

Thuốc và bệnh lý nền

Một số thuốc có thể liên quan đến chuột rút ở chân, trong đó có thuốc làm tăng bài tiết nước tiểu và một số thuốc điều trị bệnh mạn tính. Không nên tự ngừng thuốc; hãy ghi lại thời điểm xuất hiện và trao đổi với người kê đơn.

Chuột rút ban đêm cũng có thể gặp ở người có bệnh mạch máu ngoại biên, bệnh thận, tổn thương thần kinh do đái tháo đường hoặc hẹp ống sống. Khi đó, người bệnh thường có thêm dấu hiệu như tê bì, yếu chân, đau khi đi bộ, phù hoặc thay đổi màu da.

Phân biệt với các cảm giác đau chân khác

Không phải mọi cảm giác khó chịu ở chân ban đêm đều là chuột rút. Phân biệt đúng giúp tránh áp dụng nhầm cách xử trí.

Hội chứng chân không yên

Hội chứng này tạo cảm giác thôi thúc phải cử động chân, thường kèm bồn chồn, kiến bò hoặc khó chịu khi nằm nghỉ. Đi lại có thể làm cảm giác giảm tạm thời. Tình trạng này thường không làm cơ co cứng thành khối và không gây cơn đau siết dữ dội như chuột rút.

Đau do thần kinh

Cơn đau có thể biểu hiện bằng nóng rát, tê, châm chích hoặc cảm giác như điện giật. Triệu chứng có thể kéo dài và không giảm ngay chỉ bằng cách kéo giãn cơ. Người có đái tháo đường, bệnh xương khớp liên quan cột sống hoặc từng tổn thương dây thần kinh cần chú ý nhóm biểu hiện này.

Đau liên quan đến tuần hoàn

Có thể xuất hiện khi đi bộ, kèm nặng chân, phù hoặc thay đổi màu da. Nếu một bên chân đột ngột sưng, nóng, đỏ và đau, không nên coi đó là chuột rút thông thường.

Căng cơ sau vận động

Vận động nhiều, mạnh có thể gây ra các cơn đau cơ, cơn đau thường kéo dài nhiều giờ hoặc nhiều ngày tại vùng đã hoạt động quá mức, thay vì co cứng đột ngột rồi giảm nhanh như chuột rút khi ngủ.

Xử trí cơn chuột rút và hạn chế tái phát

Khi cơn chuột rút xuất hiện, mục tiêu là kéo giãn nhóm cơ đang co. Với chuột rút bắp chân, hãy duỗi thẳng đầu gối rồi từ từ kéo mũi bàn chân về phía mặt. Động tác nên làm chậm, giữ vài giây và lặp lại đến khi cơ bớt cứng.

Sau khi cơn đau giảm, xoa bóp nhẹ hoặc đi lại chậm có thể giúp cơ dễ chịu hơn. Chườm ấm phù hợp khi cơ còn căng; chườm mát có thể hữu ích nếu vùng cơ đau nhức sau cơn. Không nên kéo, bẻ hoặc day quá mạnh vì có thể làm cơ tổn thương thêm.

Để hạn chế chuột rút tái phát, nên duy trì những thói quen sau:

• Giãn cơ đều đặn: Dành vài phút kéo giãn bắp chân và mặt sau đùi vào cuối ngày, nhất là sau khi vận động nhiều. Động tác cần nhẹ, không giật mạnh.
• Vận động vừa sức: Tăng cường độ tập từ từ. Người ngồi hoặc đứng lâu nên đi lại ngắn trong ngày để cơ chân không giữ một tư thế quá lâu.
• Uống đủ nước: Nên uống rải đều trong ngày và tăng bù nước khi ra nhiều mồ hôi. Không cần cố uống quá nhiều sát giờ ngủ nếu dễ tiểu đêm.
• Để chăn không quá chặt: Chăn bị ghim chặt ở cuối giường có thể giữ bàn chân ở tư thế chúc xuống lâu. Nên để phần cuối chăn đủ lỏng để bàn chân cử động tự nhiên.
• Không tự dùng thuốc kéo dài: Magie và một số thuốc không phù hợp cho mọi trường hợp. Đặc biệt, không nên tự dùng quinine để phòng chuột rút vì thuốc có thể gây tác dụng phụ nghiêm trọng.

Khi nào chuột rút cần được kiểm tra?

Cơn chuột rút thỉnh thoảng sau vận động thường có thể theo dõi và điều chỉnh tại nhà. Tuy nhiên, nên đi kiểm tra nếu cơn xảy ra nhiều lần mỗi tuần, đau dữ dội, kéo dài, làm mất ngủ thường xuyên hoặc không cải thiện sau khi đã giãn cơ và điều chỉnh sinh hoạt.

Các dấu hiệu như yếu cơ, teo cơ, tê bì kéo dài, phù chân, thay đổi màu da hoặc đau khi đi bộ cũng cần được đánh giá. Nếu một chân đột ngột sưng, nóng, đỏ, đau hoặc kèm khó thở, cần được hỗ trợ y tế sớm thay vì tiếp tục xoa bóp tại nhà.

Một cơn chuột rút khi ngủ giữa đêm thường qua nhanh nhưng có thể làm giấc ngủ bị gián đoạn và khiến cơ chân đau mỏi đến sáng. Với chuột rút khi ngủ xảy ra thỉnh thoảng, những thay đổi như vận động đều, giãn cơ đúng cách và để chăn không quá chặt có thể giúp giảm tái phát. Nếu cơn lặp lại dày, kèm yếu, tê, sưng hoặc ảnh hưởng rõ đến giấc ngủ, cần tìm nguyên nhân cụ thể để có cách xử lý phù hợp.

Nếu bạn cần được tư vấn thêm về tình trạng sức khỏe hoặc tìm sản phẩm hỗ trợ phù hợp, vui lòng liên hệ tổng đài miễn cước 1800 2295 hoặc truy cập website của Dược phẩm Tuệ Tĩnh để đọc thêm nhiều bài viết hữu ích khác.