Rối loạn nhu động ruột: Đi ngoài thất thường và cách kiểm soát

Nhiều người thường xuyên gặp phải tình trạng đi vệ sinh rất khó đoán như vừa ăn xong đã bị đau quặn bụng và đi ngoài phân lỏng, nhưng mấy ngày sau, bụng lại căng tức, đầy hơi mà không thể đi đại tiện. Đây có thể là tình trạng rối loạn nhu động ruột, thường phản ánh sự bất thường về chức năng co bóp, hoàn toàn không có tổn thương vật lý hay viêm loét bên trong niêm mạc ruột.

• Táo bón xen kẽ tiêu chảy: Nguyên nhân và cách kiểm soát
• Đi ngoài phân lỏng có bọt: Đặc điểm, nguyên nhân và hướng xử lý
• Carbohydrate có phải là đường và có công dụng gì?

Cố vấn chuyên môn TS. BS Nguyễn Thị Minh Thu – Trưởng khoa Khám bệnh, Bệnh viện Y học cổ truyền Bộ Công an

Tổng quan về tình trạng đi ngoài thất thường

Đường tiêu hóa là một ống dài được cấu tạo bởi các lớp cơ trơn. Các lớp cơ này thực hiện thao tác co thắt và thả lỏng liên tục để đẩy khối thức ăn và chất thải di chuyển từ dạ dày xuống đại tràng và cuối cùng ra ngoài cơ thể. Thao tác co bóp này được gọi là nhu động ruột.

Ở một người có hệ tiêu hóa ổn định, tốc độ co bóp diễn ra với nhịp độ vừa phải, đảm bảo ruột có đủ thời gian để hấp thu nước và dinh dưỡng, sau đó đóng khuôn phân. Khi mắc rối loạn nhu động ruột, cấu trúc ruột hoàn toàn bình thường, không trầy xước, nhưng tốc độ co bóp lại bị sai lệch. Quá trình này chia làm hai trạng thái trái ngược, thường xuyên luân phiên nhau:

• Co bóp quá nhanh: Các cơ trơn ở ruột co thắt mạnh và liên tục. Thức ăn và dịch lỏng bị đẩy thẳng ra ngoài khi chưa kịp hấp thu nước. Người bệnh sẽ gặp những cơn đau quặn bụng, có nhu cầu đi vệ sinh khẩn cấp và đi ngoài phân lỏng.
• Co bóp quá chậm: Các cơ trơn hoạt động yếu, ít co bóp. Chất thải bị lưu lại trong đại tràng nhiều ngày, bị ruột hút cạn nước nên trở nên khô cứng. Người bệnh sẽ cảm thấy bụng căng tức, đầy hơi và phải rặn mạnh khi đi vệ sinh.

Những sai lầm phổ biến

Khi gặp vấn đề về liên quan bệnh tiêu hóa, nhiều người thường tự áp dụng các phương pháp truyền miệng. Việc xử lý không đúng, không những không làm giảm triệu chứng mà còn khiến nhịp độ của ruột bị xáo trộn lâu hơn.

Lạm dụng thuốc cầm tiêu chảy

Thói quen hay mắc phải là sử dụng thuốc cầm tiêu chảy ngay sau khi đi ngoài phân lỏng. Các loại thuốc này có tác dụng làm ngừng tạm thời hoạt động co bóp của cơ trơn ruột.

Nếu lạm dụng, hệ thần kinh ruột sẽ phụ thuộc vào thuốc và mất đi khả năng tự điều chỉnh nhịp độ. Kết quả là sau khi hết tiêu chảy, người bệnh sẽ chuyển sang giai đoạn táo bón kéo dài nhiều tuần.

Nhầm lẫn ngộ độc thực phẩm

Nếu ăn phải thực phẩm kém vệ sinh, cơ thể sẽ phản ứng bằng đợt tiêu chảy cấp tính và tự kết thúc sau 1 đến 2 ngày khi chất độc được đào thải hết. Nhưng nếu tình trạng đau bụng, tiêu chảy xen kẽ táo bón lặp đi lặp lại hàng tháng trời, đây không phải là vấn đề ngộ độc. Nó là dấu hiệu ruột đang mất cân bằng, liên quan trực tiếp đến thói quen sinh hoạt và tâm lý dài hạn.

Nhầm lẫn sử dụng rau xanh

Phản ứng đầu tiên của nhiều người khi bị táo bón là ăn thật nhiều rau xanh. Tuy nhiên, rau xanh chứa nhiều chất xơ không hòa tan. Khi ruột đang ở trạng thái co bóp quá chậm, việc đưa một lượng lớn chất xơ thô vào bụng sẽ làm tăng khối lượng chất thải bị kẹt lại.

Vi khuẩn đường ruột sẽ phân hủy lượng rau xanh này, sinh ra nhiều khí ga, khiến người bệnh càng bị đầy hơi và căng tức bụng.

Nguyên nhân làm thay đổi nhịp co bóp

Tình trạng căng thẳng và lo âu

Mạng lưới thần kinh ở ruột được kết nối trực tiếp với hệ thần kinh trung ương ở não bộ. Khi bạn căng thẳng, suy nghĩ nhiều hoặc chịu áp lực công việc, cơ thể sẽ tiết ra các hormone căng thẳng vào máu.

Những hormone này làm thay đổi ngay lập tức lượng máu lưu thông đến ruột và làm tăng mức độ nhạy cảm của các cơ trơn. Lý do nhiều người thường xuyên bị đau bụng và có nhu cầu đi vệ sinh ngay trước các sự kiện gây áp lực.

Tác dụng phụ thuốc tây

• Thuốc kháng sinh: Việc sử dụng kháng sinh tiêu diệt lượng lớn vi khuẩn có lợi tự nhiên trong ruột non và đại tràng. Sự thiếu hụt vi khuẩn làm gián đoạn quá trình phân hủy thức ăn, từ đó làm thay đổi nhịp độ bài tiết.
• Thuốc giảm đau: Các loại thuốc này có chứa thành phần làm giảm dẫn truyền thần kinh. Khi sử dụng thường xuyên, chúng làm giảm tín hiệu điều khiển truyền xuống đường ruột, khiến các cơ trơn hoạt động kém, gây ra tình trạng táo bón mãn tính.

Hướng dẫn điều chỉnh thói quen sinh hoạt

Đối với rối loạn nhu động ruột không do viêm loét, việc dùng thuốc tây thường chỉ giải quyết triệu chứng tạm thời. Để hệ tiêu hóa hoạt động đồng bộ trở lại, người bệnh cần áp dụng các bước điều chỉnh sinh hoạt mang tính liên tục.

Phân loại và sử dụng chất xơ

Thay vì ăn rau không chọn lọc, bạn cần chia chất xơ làm hai loại để sử dụng tùy theo trạng thái của cơ thể lúc đó:

• Khi ruột co bóp nhanh (Tiêu chảy): Cần bổ sung chất xơ hòa tan. Loại chất xơ này có nhiều trong yến mạch, thịt quả bơ, chuối chín và phần thịt của các loại trái cây. Chúng hút nước để tạo thành một khối gel đặc, giúp làm chậm quá trình di chuyển của phân và làm giảm số lần đi ngoài.
• Khi ruột co bóp chậm (Táo bón): Cần bổ sung chất xơ không hòa tan với lượng vừa phải. Loại chất xơ này có trong phần vỏ trái cây, các loại rau lá xanh, ngũ cốc nguyên cám. Chúng làm tăng khối lượng vật lý của phân, tạo lực ép lên thành ruột để kích thích ruột tăng cường co bóp.

Giờ giấc đi vệ sinh cố định

Bạn cần tập thói quen ngồi bồn cầu vào một khoảng thời gian cố định mỗi ngày, lý tưởng nhất là sau khi thức dậy vào buổi sáng hoặc sau bữa ăn sáng 30 phút. Dù lúc đó chưa có cảm giác muốn đi vệ sinh, việc duy trì ngồi từ 5 đến 10 phút mỗi ngày sẽ dần tạo ra phản xạ, giúp hệ thần kinh ruột nhận biết và bắt đầu co bóp theo đúng khung giờ đó.

Ghi chép và theo dõi thực phẩm

Nhiều loại thực phẩm có thể là yếu tố kích thích ruột co thắt. Ghi chép lại các món ăn hàng ngày và phản ứng của cơ thể sau khi ăn giúp xác định và loại bỏ chính xác những thực phẩm làm bụng bị đau hoặc đầy hơi.

Các thực phẩm thường gây kích ứng bao gồm sữa bò động vật, đồ uống nhiều đường tinh luyện, cà phê, rượu bia hoặc thức ăn chiên rán ngập dầu.

Hỗ trợ giảm đau bụng, đầy hơi, đi ngoài cùng IBS Tuệ Tĩnh

Một hệ tiêu hóa nhạy cảm không chỉ gây mệt mỏi thể chất mà còn làm suy giảm tinh thần và chất lượng cuộc sống. IBS Tuệ Tĩnh mang lại một giải pháp hỗ trợ toàn diện, giúp những người mắc viêm đại tràng và hội chứng ruột kích thích lấy lại sự bình ổn cho đường ruột.

IBS Tuệ Tĩnh hỗ trợ khắc phục đồng thời cả hai vấn đề: rối loạn đại tiện (phân không ổn định) và các triệu chứng vật lý (tức bụng, đầy hơi, đau bụng). Việc tuân thủ đúng hướng dẫn sử dụng ngày uống 2 lần, mỗi lần 2 viên sẽ góp phần duy trì chức năng tiêu hóa khỏe mạnh lâu dài, giúp người bệnh tự tin và thoải mái hơn trong sinh hoạt hàng ngày.

Việc mắc phải rối loạn nhu động ruột phản ánh tình trạng mất đồng bộ giữa hệ thần kinh và các cơ trơn của đường tiêu hóa. Tình trạng luân phiên giữa đau bụng tiêu chảy và táo bón tuy gây ra nhiều bất tiện trong sinh hoạt, nhưng hoàn toàn có thể kiểm soát được. Phân loại đúng nhóm thực phẩm và kiểm soát mức độ căng thẳng, người bệnh sẽ giúp đường ruột phục hồi nhịp độ hoạt động tự nhiên, duy trì sức khỏe tiêu hóa ổn định.

Nếu bạn cần được tư vấn thêm về tình trạng sức khỏe của mình hoặc tìm sản phẩm hỗ trợ phù hợp, vui lòng liên hệ tổng đài miễn cước 1800 2295 hoặc truy cập website của Dược phẩm Tuệ Tĩnh để đọc thêm nhiều bài viết hữu ích khác về sức khỏe.