Trào ngược dạ dày thực quản: Nguyên nhân, các phòng tránh

Trào ngược dạ dày thực quản là tình trạng acid và thức ăn trong dạ dày bị trào ngược lên thực quản. Điều này gây ra cảm giác ợ chua, nóng rát ở ngực hoặc nghẹn ở cổ họng. Bệnh thường khiến người mắc khó chịu trong sinh hoạt hằng ngày và nếu để kéo dài, có thể gây hại cho sức khỏe. Vậy nguyên nhân trào ngược dạ dày – thực quản là gì? Có biện pháp nào cải thiện tình trạng này nhanh chóng không?

Cố vấn PGS TS BS Phạm Hồng Vân – Dược phẩm Tuệ Tĩnh qua bài viết hôm nay sẽ giúp bạn hiểu rõ hơn về tình trạng trào ngược dạ dày – thực quản và cách phòng tránh hiệu quả.

• Đi ngoài phân đen là dấu hiệu gì? Khi nào cần đi khám?
• Chất xơ cho người táo bón nên bổ sung thế nào cho đúng?
• Phân biệt phân sống và tiêu chảy: Dấu hiệu và nguyên nhân

Tổng quan trào ngược dạ dày – thực quản

Trào ngược dạ dày thực quản (GERD) là tình trạng dịch dạ dày chứa acid và pepsin, đôi khi kèm muối mật đi ngược lên thực quản. Về sinh lý, cơ thắt thực quản dưới (LES) có chức năng như một van giữa thực quản và dạ dày; ngoài lúc nuốt, LES cũng có thể giãn thoáng qua. Khi các đợt giãn này xảy ra thường xuyên, LES giảm trương lực hoặc có thoát vị hoành, dịch vị dễ trào ngược.

Nếu kéo dài mà không được điều trị phù hợp, trào ngược dạ dày thực quản có thể dẫn tới các bệnh tiêu hóa như viêm thực quản, hẹp thực quản, loét hoặc xuất huyết và Barrett thực quản (dị sản ruột) – tình trạng làm tăng nguy cơ ung thư biểu mô tuyến thực quản.

Người có triệu chứng báo động (nuốt khó, sụt cân không chủ ý, nôn máu hoặc đi ngoài phân đen, đau ngực kèm dấu hiệu tim mạch) cần đi khám sớm; nội soi hoặc đo pH–trở kháng 24 giờ giúp xác định chẩn đoán và mức độ tổn thương.

Triệu chứng trào ngược dạ dày

Các triệu chứng trào ngược dạ dày thực quản rất đa dạng, có thể xuất hiện đơn lẻ hoặc kết hợp, và thường trầm trọng hơn sau khi ăn hoặc khi nằm xuống.

• Ợ nóng, ợ chua: Cảm giác nóng rát lan tỏa từ vùng thượng vị lên ngực, kèm theo vị chua trong miệng do axit dạ dày trào ngược lên.
• Khó nuốt, vướng nghẹn: Dịch vị trào ngược có thể gây phù nề, viêm loét thực quản, khiến người bệnh cảm thấy khó nuốt hoặc có cảm giác vướng ở cổ họng, đôi khi giống như có vật lạ mắc kẹt.
• Ho, khàn tiếng mãn tính: Ho hoặc khàn tiếng có thể liên quan đến trào ngược dạ dày thực quản ở một số trường hợp, nhưng không phải là triệu chứng đặc hiệu; cần loại trừ các nguyên nhân khác liên quan vấn đề Tai-Mũi-Họng.
• Buồn nôn, nôn: Cảm giác buồn nôn, đặc biệt sau khi ăn hoặc khi nằm xuống.
• Đau ngực: Một số người có thể cảm thấy đau tức ngực, dễ nhầm lẫn với các bệnh lý tim mạch. Cần phân biệt rõ ràng để tránh những chẩn đoán sai lầm.

Nguyên nhân trào ngược dạ dày là gì?

Bệnh trào ngược dạ dày thực quản thường do sự kết hợp của nhiều yếu tố khác nhau. Việc xác định đúng nguyên nhân giúp đưa ra phác đồ điều trị phù hợp nhất.

Cơ thắt thực quản dưới (LES)

Đây là một van cơ có chức năng đóng kín để ngăn dịch vị dạ dày trào ngược lên. Khi cơ này giãn ra một cách không chủ ý hoặc không đủ mạnh để giữ chặt, acid dạ dày sẽ dễ dàng thoát lên thực quản.

Tình trạng này có thể xảy ra do nhiều yếu tố, bao gồm cả một số loại thực phẩm như cà phê, socola hay rượu bia, có khả năng làm giảm áp lực của cơ vòng này. Thoát vị hoành là một ví dụ điển hình khi một phần dạ dày bị đẩy lên qua lỗ thoát vị ở cơ hoành. Điều này làm mất đi sự hỗ trợ tự nhiên cho cơ thắt thực quản dưới, khiến nó không thể hoạt động hiệu quả để ngăn chặn trào ngược.

Thói quen ăn uống không lành mạnh

Việc ăn quá no hoặc ăn đêm, đặc biệt là ngay trước khi đi ngủ, sẽ làm tăng áp lực lên dạ dày. Điều này tạo điều kiện thuận lợi cho dịch vị và thức ăn chưa tiêu hóa hết trào ngược lên thực quản.

Những thực phẩm cay nóng, nhiều dầu mỡ và đồ uống có ga cũng có thể kích thích niêm mạc dạ dày và làm trầm trọng thêm các triệu chứng.

Các bệnh lý và tình trạng sức khỏe khác

Tình trạng thừa cân, béo phì cũng gây ra áp lực lớn lên ổ bụng, ép dạ dày và làm tăng nguy cơ trào ngược. Phụ nữ mang thai cũng thường bị trào ngược do áp lực của thai nhi lên dạ dày và sự thay đổi nội tiết tố.

Ngoài ra, một số loại thuốc như thuốc giảm đau chống viêm không steroid (NSAIDs) cũng có thể làm trầm trọng thêm tình trạng này. Trao đổi với bác sĩ nếu bạn đang dùng các loại thuốc như thuốc chẹn kênh canxi (CCB), nitrates, anticholinergic, benzodiazepines, một số TCA… vì chúng có thể làm giảm áp lực LES.

Tác động tình trạng căng thẳng

Căng thẳng kéo dài có thể làm nặng thêm cảm nhận triệu chứng và ảnh hưởng đến vận động ống tiêu hóa thông qua trục não-ruột; vì vậy, quản lý stress là một phần hỗ trợ quan trọng, nhưng không thay thế điều trị y khoa.

Biến chứng nghiêm trọng bệnh trào ngược dạ dày

Việc acid dạ dày trào ngược và tiếp xúc liên tục với niêm mạc thực quản sẽ gây ra viêm loét và chảy máu thực quản. Các tổn thương này nếu không được chữa lành có thể dẫn đến hẹp thực quản, khiến người bệnh khó nuốt và gặp nhiều phiền toái trong sinh hoạt hàng ngày.

Một biến chứng đặc biệt đáng lưu ý là thực quản Barrett. Đây là biến đổi tiền ung thư của niêm mạc do phơi nhiễm acid kéo dài, làm tăng nguy cơ ung thư biểu mô tuyến.

Cách phòng tránh trào ngược hiệu quả

Phòng tránh trào ngược dạ dày thực quản không chỉ đơn thuần là việc sử dụng thuốc mà còn là việc điều chỉnh lối sống và thói quen sinh hoạt một cách khoa học.

Điều chỉnh chế độ ăn uống và sinh hoạt

Thay vì ăn ba bữa chính quá nhiều, hãy chia nhỏ thành 5-6 bữa ăn nhỏ mỗi ngày. Điều này giúp giảm áp lực lên dạ dày và giảm nguy cơ trào ngược. Nên ăn các món dễ tiêu hóa như cháo, súp, các loại rau củ luộc và hạn chế tối đa các thực phẩm kích thích như đồ cay nóng, nhiều dầu mỡ, cà phê, rượu bia. Đặc biệt, nên tránh nằm trong 2-3 giờ sau ăn để thức ăn và dịch vị có đủ thời gian tiêu hóa và đi xuống ruột.

Thay đổi lối sống khoa học

• Duy trì cân nặng hợp lý là điều cần thiết, vì thừa cân gây áp lực lên ổ bụng và cơ thắt thực quản dưới.
• Tư thế ngủ cũng quan trọng. Khi ngủ, nên nâng đầu giường khoảng 15-20cm bằng cách chêm chân giường hoặc dùng nêm dốc thay vì chỉ thêm gối.

Trào ngược dạ dày thực quản là một bệnh lý có thể gây ra nhiều phiền toái và biến chứng nếu không được kiểm soát. Việc chủ động phòng tránh thông qua chế độ ăn uống khoa học, thay đổi lối sống và thăm khám định kỳ khi có các triệu chứng báo động là vô cùng quan trọng. Hiểu đúng sẽ giúp bạn cải thiện đáng kể tình trạng bệnh, bảo vệ sức khỏe hệ tiêu hóa và nâng cao chất lượng cuộc sống.

Liên hệ hotline Dược phẩm Tuệ Tĩnh 1800 2295 (Miễn cước) hoặc đặt lịch khám tại Phòng khám YHCT Tuệ Tĩnh Đường TẠI ĐÂY để nhận tư vấn chuyên sâu và tận tâm nhất cho sức khỏe của bạn và gia đình.