Táo bón xen kẽ tiêu chảy: Nguyên nhân và cách kiểm soát

Hệ tiêu hóa khỏe mạnh sẽ duy trì nhịp đi vệ sinh đều đặn với hình trạng phân ổn định. Tuy nhiên, nhiều người lại gặp phải tình trạng táo bón xen kẽ tiêu chảy, nhiều ngày không đi vệ sinh được, phân khô cứng và khó rặn, nhưng ngay sau đó lại chuyển sang trạng thái đi ngoài phân lỏng nhiều lần liên tục. Đây không phải do ăn uống tạm thời mà là biểu hiện chức năng đường ruột đang hoạt động không ổn định.

• Đi ngoài phân lỏng có bọt: Đặc điểm, nguyên nhân và hướng xử lý
• Carbohydrate có phải là đường và có công dụng gì?
• Đau bụng âm ỉ: Nguyên nhân do đâu và biện pháp cải thiện

Cố vấn chuyên môn PGS. Nguyễn Quang Duật – Trưởng khoa Tiêu hóa Bệnh viện Việt Pháp, Ủy viên Thường vụ Ban chấp hành Hội Khoa học Tiêu hóa Việt Nam.

Tại sao táo bón và tiêu chảy lại xen kẽ nhau?

Ruột già hấp thụ lại nước từ thức ăn đã tiêu hóa và co bóp để đẩy phân ra ngoài. Khi chức năng này gặp trục trặc, tình trạng đi ngoài thất thường sẽ xảy ra. Dưới đây là hai cơ chế chính:

Hiện tượng tiêu chảy tràn

Ban đầu, người bệnh bị táo bón nặng. Khối phân lưu lại trong đại tràng quá lâu, bị hút cạn nước nên trở nên khô, cứng và nằm kẹt lại ở phần cuối đại tràng. Lúc này, phần thức ăn mới từ dạ dày và ruột non đi xuống vẫn ở dạng dịch lỏng. Vì khối phân cứng đã chặn mất đường đi, phần dịch lỏng này không thể đẩy khối phân ra ngoài.

Thay vào đó, dịch lỏng sẽ tìm cách lách qua các khe hở xung quanh khối phân cứng để chảy ra ngoài. Đây được gọi là tiêu chảy tràn. Người bệnh nhìn thấy phân lỏng chảy ra và nghĩ rằng mình đang bị tiêu chảy, nhưng bên trong ruột vẫn đang bị tắc nghẽn do táo bón lâu ngày.

Co thắt hội chứng ruột kích thích

Ở người mắc hội chứng ruột kích thích, đường ruột cực kỳ nhạy cảm và hoạt động không theo nhịp điệu đều đặn.

Có lúc ruột co bóp quá chậm khiến phân bị giữ lại lâu, mất nước và gây táo bón. Nhưng ngay sau đó, dưới tác động của thức ăn lạ hoặc căng thẳng tâm lý, ruột lại phản ứng bằng cách co bóp liên tục và mạnh mẽ. Việc co bóp quá nhanh làm ruột không kịp hấp thụ nước, đẩy trực tiếp phân lỏng ra ngoài, tạo thành đợt tiêu chảy.

Các yếu tố làm tăng nguy cơ mắc phải

Ngoài hai cơ chế chính nêu trên, một số yếu tố trong lối sống và sinh hoạt hàng ngày cũng góp phần làm xáo trộn nhịp độ bài tiết của hệ tiêu hóa:

• Chế độ ăn uống: Việc ăn quá ít chất xơ và uống không đủ nước làm tăng nguy cơ táo bón. Ngược lại, việc tiêu thụ quá nhiều đồ uống có cồn, cà phê, hoặc thức ăn cay nóng, nhiều dầu mỡ lại dễ kích thích ruột gây tiêu chảy.
• Căng thẳng và áp lực: Khi bạn căng thẳng, não bộ phát ra các tín hiệu làm rối loạn hoạt động co bóp bình thường của dạ dày và ruột.
• Lạm dụng thuốc: Nhiều người bị táo bón thường tự ý mua thuốc nhuận tràng uống. Việc dùng thuốc quá liều kích thích ruột tống phân ra ngoài ồ ạt, dẫn đến tiêu chảy cấp tính ngay sau đợt táo bón.
• Thay đổi nội tiết tố: Ở phụ nữ, thay đổi nồng độ hormone trong chu kỳ kinh nguyệt hoặc thời kỳ mang thai cũng thường xuyên làm chậm nhu động ruột, sau đó lại gây ra tiêu chảy lỏng.

Táo bón xen kẽ tiêu chảy gây ảnh hưởng gì?

Sự thay đổi liên tục giữa hai trạng thái trái ngược này tuy không tác động trực tiếp đến tính mạng người mắc, nhưng nếu kéo dài, nó sẽ gây ảnh hưởng sức khỏe và tinh thần của người bệnh.

Mệt mỏi và suy nhược cơ thể

Tiêu chảy lỏng khiến cơ thể mất nước và các khoáng chất thiết yếu (như kali, natri). Trong khi đó, táo bón lại khiến người bệnh cảm thấy đầy bụng, ậm ạch, chán ăn. Sự gián đoạn trong việc hấp thụ dinh dưỡng này khiến cơ thể luôn trong trạng thái uể oải, thiếu năng lượng và suy giảm sự tập trung.

Cản trở sinh hoạt

Tình trạng táo bón xen kẽ tiêu chảy khiến người bệnh luôn sống trong trạng thái bất an. Việc không biết cơ thể hôm nay sẽ phản ứng ra sao làm họ e ngại khi phải đi công tác xa, đi du lịch hoặc tham gia các buổi ăn uống cùng bạn bè, đồng nghiệp.

Tổn thương hậu môn

Việc phải rặn mạnh trong những ngày phân khô cứng tạo áp lực rất lớn lên tĩnh mạch hậu môn, dễ gây ra bệnh trĩ hoặc làm rách niêm mạc (nứt kẽ hậu môn). Ngay sau đó, những đợt tiêu chảy lỏng mang theo dịch tiêu hóa có tính axit đi ngang qua các vết rách này, gây ra cảm giác đau rát, xót và viêm nhiễm kéo dài ở vùng hậu môn.

Các phương pháp xử lý và chăm sóc tại nhà

Để khắc phục tình trạng táo bón xen kẽ tiêu chảy, mục tiêu là giúp hệ tiêu hóa tìm lại được nhịp độ hoạt động cân bằng.

Tuyệt đối không tự ý dùng thuốc

Nếu đang bị tiêu chảy tràn do ứ đọng phân cứng bên trong, việc uống thuốc cầm tiêu chảy là cực kỳ nguy hiểm. Thuốc sẽ làm ruột ngừng co bóp, khiến khối phân cứng càng tắc nghẽn chặt hơn, có thể dẫn đến nguy cơ tắc ruột. Nếu triệu chứng quá khó chịu, bạn bắt buộc phải đi khám để bác sĩ xác định đúng nguyên nhân trước khi dùng thuốc.

Bổ sung chất xơ hòa tan

Chất xơ đóng vai trò rất quan trọng trong việc tạo hình khuôn phân. Ưu tiên sử dụng chất xơ hòa tan (có nhiều trong yến mạch, các loại đậu, quả bơ, phần thịt của các loại trái cây).

Chất xơ hòa tan là hút nước và tạo thành một lớp gel mềm trong ruột. Lớp gel này mang lại tác dụng kép: Nó làm mềm các khối phân khô cứng giúp bạn dễ đi cầu hơn , đồng thời nó hút bớt lượng nước dư thừa trong ruột để làm khuôn phân đặc lại.

Uống đủ nước mỗi ngày

Bạn cần uống đủ từ 1.5 đến 2 lít nước mỗi ngày. Hãy uống từng ngụm nhỏ, rải rác trong ngày thay vì uống một lượng lớn cùng lúc. Trong những ngày bị phân lỏng, có thể dùng thêm dung dịch Oresol để bù lại lượng nước và khoáng chất đã mất.

Thói quen đi vệ sinh đúng giờ

Ngồi bồn cầu vào một khoảng thời gian cố định mỗi ngày, lý tưởng nhất là sau khi thức dậy vào buổi sáng hoặc sau bữa ăn sáng. Việc lặp đi lặp lại hành động này sẽ tạo ra một phản xạ tự nhiên, giúp ruột ghi nhớ và co bóp đều đặn hơn. Không được nhịn đi vệ sinh khi cơ thể đã có nhu cầu.

Tiêu hóa khỏe vì đã có IBS Tuệ Tĩnh

Rối loạn đi ngoài nhiều lần, phân không ổn định, khi thì tiêu chảy lúc lại táo bón xen kẽ là đặc trưng mà nhiều người bị hội chứng ruột kích thích đang mắc phải. Để hỗ trợ ổn định, nâng cao sức khỏe đường tiêu hóa, IBS Tuệ Tĩnh là một lựa chọn cực kỳ phù hợp.

IBS Tuệ Tĩnh hỗ trợ kiểm soát tình trạng đi ngoài thất thường, giúp phân vào nếp ổn định hơn. Hỗ trợ cải thiện tình trạng rối loạn tiêu hóa, hỗ trợ giảm đau bụng, đầy bụng hay tiêu chảy do viêm đại tràng.

Thành phần hoàn toàn từ tự nhiên, với hơn 9 loại thảo dược truyền thống nổi tiếng. Liều dùng đơn giản 2 viên/lần, ngày 2 lần đã giúp người dùng ổn định đại tràng, cải thiện hệ tiêu hóa, từ đó ăn uống ngon miệng hơn, giấc ngủ sâu hơn và tinh thần thư giãn, thoải mái hơn.

Tình trạng táo bón xen kẽ tiêu chảy là một dấu hiệu rõ ràng cho thấy hệ tiêu hóa đang mất đi sự cân bằng tự nhiên. Thông tin trên mong rằng giúp bạn đọc phân biệt được hiện tượng tiêu chảy tràn do ứ đọng phân, từ đó giúp người bệnh tránh được những sai lầm trong việc tự dùng thuốc và bảo vệ sức khỏe đường ruột mỗi ngày.

Nếu bạn cần được tư vấn thêm về tình trạng sức khỏe của mình hoặc tìm sản phẩm hỗ trợ phù hợp, vui lòng liên hệ tổng đài miễn cước 1800 2295 hoặc truy cập website của Dược phẩm Tuệ Tĩnh để đọc thêm nhiều bài viết hữu ích khác về sức khỏe.