Giật mình khi ngủ là gì? Khi nào cần theo dõi thêm?

Bạn vừa bắt đầu thiu thiu ngủ thì cơ thể bỗng giật mạnh, giống như bị hụt chân, rơi xuống hoặc có ai làm mình tỉnh dậy. Cảm giác này có thể chỉ xảy ra vài giây nhưng đủ khiến bạn tỉnh hẳn, tim đập nhanh và khó ngủ lại. Tình trạng giật mình khi ngủ khá phổ biến, đặc biệt ở thời điểm chuyển từ thức sang ngủ.

Cố vấn chuyên môn Dược phẩm Tuệ Tĩnh, TS BS CKII Nguyễn Thị Thanh Hương – Chủ nhiệm khoa Lão Bệnh viện Y học cổ truyền Quân đội Trung Ương

• Hội chứng ngưng thở khi ngủ là gì? Dấu hiệu nhận biết
• Buồn ngủ vào ban ngày: Nguyên nhân, cách khắc phục
• Nằm ngửa khi ngủ có tốt không? Lưu ý khi nằm ngủ

Giật mình khi ngủ thường xảy ra lúc nào?

Giật mình khi ngủ hay gặp nhất ở giai đoạn vừa chợp mắt. Cơ thể đang chuyển dần từ trạng thái tỉnh táo sang ngủ, các cơ bắt đầu thả lỏng, nhịp thở và nhịp tim chậm lại. Trong giai đoạn chuyển tiếp này, một số người có thể xuất hiện cơn co giật cơ ngắn, làm tay, chân hoặc toàn thân giật mạnh trong thoáng chốc.

Cảm giác đi kèm có thể rất khác nhau. Có người chỉ thấy chân giật nhẹ, có người thấy toàn thân nảy lên như bị rơi tự do. Một số người kèm cảm giác hụt, giật thót, nghe tiếng động trong đầu hoặc tim đập nhanh vài nhịp sau khi tỉnh. Cơn giật thường diễn ra rất ngắn và không để lại đau đớn rõ ràng.

Cơn giật mình khi ngủ thường xuất hiện ở thời điểm bắt đầu ngủ, không kéo dài liên tục trong cả đêm. Nếu cử động xảy ra lặp đi lặp lại nhiều lần khi đã ngủ sâu, hoặc kèm các biểu hiện bất thường khác, cần xem xét thêm nguyên nhân khác thay vì chỉ gọi chung là giật mình khi ngủ.

Vì sao cơ thể thường giật mạnh?

Hiện tượng giật mình lúc sắp ngủ thường được xem là một phản ứng liên quan đến quá trình chuyển từ thức sang ngủ. Khi cơ thể thư giãn nhanh, hệ thần kinh có thể tạo ra một cử động bất ngờ ở cơ. Dù gây cảm giác khó chịu, đa số trường hợp chỉ là hiện tượng thoáng qua.

Một số yếu tố có thể làm tình trạng này dễ xuất hiện hơn:

• Thiếu ngủ hoặc ngủ quá thất thường: Khi cơ thể quá mệt, quá trình vào giấc có thể diễn ra không ổn định hơn. Bạn càng thiếu ngủ, càng dễ chợp mắt nhanh nhưng lại bị giật mình tỉnh dậy. Những người thức khuya nhiều ngày, làm việc căng thẳng hoặc thay đổi giờ ngủ liên tục thường dễ gặp tình trạng này hơn.
• Căng thẳng và lo âu: Khi đầu óc còn lo nghĩ, cơ thể khó thả lỏng hoàn toàn. Dù đã nằm xuống, hệ thần kinh vẫn ở trạng thái cảnh giác hơn bình thường. Điều này có thể khiến cơn giật lúc sắp ngủ xảy ra rõ hơn, đồng thời làm bạn lo lắng và khó ngủ lại sau khi tỉnh.
• Caffeine, nicotine hoặc rượu bia: Cà phê, trà đặc, nước tăng lực và nicotine có thể làm cơ thể tỉnh táo lâu hơn. Rượu bia tuy có thể gây buồn ngủ lúc đầu nhưng lại làm giấc ngủ dễ bị gián đoạn. Khi các chất này được dùng vào chiều tối hoặc buổi tối, giấc ngủ có thể kém ổn định hơn.
• Tập luyện sát giờ ngủ: Vận động đều đặn có lợi cho giấc ngủ, nhưng tập cường độ cao quá gần giờ ngủ có thể làm nhịp tim tăng, cơ thể nóng và thần kinh hưng phấn hơn. Nếu lên giường ngay sau đó, bạn dễ khó chợp mắt hoặc giật mình khi vừa thiu thiu ngủ.

Giật mình khi ngủ khác cơn co giật?

Đa số trường hợp giật mình khi ngủ là ngắn, xảy ra lúc vừa vào giấc và người gặp vẫn tỉnh táo bình thường sau đó. Tuy nhiên, người đọc cần biết cách nhận diện những dấu hiệu không nên bỏ qua.

Giật mình sinh lý thường có đặc điểm như cơn giật diễn ra trong tích tắc, không lặp lại thành chuỗi dài, không gây lú lẫn kéo dài, không làm mất kiểm soát tiểu tiện, hoặc không xuất hiện nhiều cử động kỳ lạ trong ngày. Sau khi tỉnh, bạn có thể hơi hồi hộp nhưng vẫn nhận biết xung quanh rõ ràng.

Ngược lại, cần theo dõi kỹ hơn nếu cơn giật xảy ra nhiều lần trong đêm, cử động lặp đi lặp lại theo nhịp, có co cứng toàn thân, lú lẫn sau tỉnh, ngã khỏi giường, chấn thương, cắn lưỡi hoặc người nhà nhận thấy hành vi bất thường khi ngủ.

Nếu trẻ nhỏ giật mình khi ngủ, cần quan sát thêm tần suất, thời điểm, có sốt hay không, có co giật khi thức hay không và sau cơn trẻ có tỉnh táo bình thường không. Không nên tự kết luận nếu cơn giật mạnh, kéo dài hoặc kèm dấu hiệu bất thường.

Thói quen làm cơn giật mình dễ lặp lại

Giật mình khi ngủ có thể xuất hiện ngẫu nhiên, nhưng nếu lặp lại nhiều đêm, thói quen sinh hoạt thường là yếu tố đáng xem lại đầu tiên.

Ngủ quá muộn rồi cố ngủ thật nhanh

Khi cơ thể quá mệt, bạn có thể vừa đặt lưng đã thiu thiu ngủ. Tuy nhiên, sự chuyển trạng thái quá nhanh đôi khi khiến cơn giật xuất hiện rõ hơn. Thay vì để cơ thể kiệt sức rồi mới ngủ, nên đi ngủ đều hơn và không kéo dài thời gian thức khuya nhiều ngày.

Dùng điện thoại đến sát giờ ngủ

Công việc, tin nhắn, video ngắn và tin tức làm đầu óc tiếp tục xử lý thông tin. Khi vừa tắt điện thoại đã nằm ngủ, cơ thể chưa có khoảng hạ nhịp nên dễ hồi hộp, khó vào giấc hoặc giật mình tỉnh dậy.

Dùng cà phê chiều muộn

Với người nhạy caffeine, một ly cà phê sau đầu giờ chiều cũng có thể làm giấc ngủ tối nông hơn. Nếu vừa khó ngủ vừa hay giật mình lúc sắp ngủ, hãy thử giảm caffeine muộn trong 1–2 tuần để quan sát thay đổi.

Tập nặng buổi tối

Các bài tập như chạy nhanh, HIIT, nâng tạ nặng hoặc thi đấu thể thao muộn có thể khiến cơ thể cần nhiều thời gian để trở lại trạng thái nghỉ. Nếu chỉ có thể tập tối, nên chọn bài nhẹ hơn và kết thúc sớm hơn.

Cách giảm cơn giật mình và ngủ lại dễ hơn

Không thể đảm bảo loại bỏ hoàn toàn tình trạng giật mình khi ngủ, nhưng có thể giảm tần suất nếu giấc ngủ ổn định hơn. Cách làm nên tập trung vào nhịp ngủ, mức độ căng thẳng và các chất kích thích.

Trước hết, hãy giữ giờ ngủ và giờ thức dậy tương đối đều. Khi cơ thể quen với một khung giờ nghỉ, quá trình vào giấc thường êm hơn. Nếu cần vận động, cần có thời gian đi bộ nhẹ, giãn cơ hoặc yoga chậm.

Trong 30–60 phút trước khi ngủ, nên tạo khoảng nghỉ rõ ràng cho cơ thể. Bạn có thể tắm nước ấm, đọc sách giấy, nghe nhạc nhẹ, thở chậm hoặc viết ra những việc cần làm ngày mai. Những hoạt động này giúp giảm cảm giác căng trong người và làm đầu óc bớt cảnh giác.

Giật mình khi ngủ thường là hiện tượng ngắn, hay xảy ra ở giai đoạn vừa chợp mắt và đa số không gây nguy hiểm. Tình trạng này có thể xuất hiện rõ hơn khi bạn thiếu ngủ, tình trạng căng thẳng kéo dài, dùng caffeine muộn, tập nặng sát giờ ngủ hoặc sinh hoạt thất thường.

Nếu chỉ thỉnh thoảng bị giật mình lúc sắp ngủ, bạn có thể điều chỉnh lại thói quen nghỉ ngơi, giảm chất kích thích và tạo khoảng thư giãn trước khi ngủ. Tuy nhiên, nếu cơn giật xuất hiện nhiều lần trong đêm, làm bạn mất ngủ kéo dài, gây chấn thương hoặc kèm các biểu hiện bất thường như lú lẫn, co cứng, cắn lưỡi, ngất hay mất kiểm soát, không nên chủ quan. Việc theo dõi đúng dấu hiệu sẽ giúp phân biệt hiện tượng giật mình thông thường với những vấn đề giấc ngủ cần được kiểm tra kỹ hơn.

Nếu bạn cần được tư vấn thêm về tình trạng sức khỏe hoặc tìm sản phẩm hỗ trợ phù hợp, vui lòng liên hệ tổng đài miễn cước 1800 2295 hoặc truy cập website của Dược phẩm Tuệ Tĩnh để đọc thêm nhiều bài viết hữu ích khác.