Không ít người gặp tình trạng vài ngày mới đi ngoài, bụng thường xuyên đầy chướng, ăn nhanh no hoặc cảm giác bụng âm ỉ sau mỗi bữa ăn. Những biểu hiện đôi khi mô tả là tình trạng giảm nhu động ruột. Tuy nhiên, đây không phải là một bệnh riêng biệt mà là tình trạng hoạt động co bóp và vận chuyển trong đường ruột diễn ra chậm hơn bình thường.
Cố vấn chuyên môn TS Dược Bùi Thị Bình – Trưởng Khoa Dược Trường Đại học Y Dược Thái Bình.
- Trào ngược dạ dày thực quản: Nguyên nhân, các phòng tránh
- Đi ngoài phân đen là dấu hiệu gì? Khi nào cần đi khám?
- Chất xơ cho người táo bón nên bổ sung thế nào cho đúng?
Tổng quan chung về giảm nhu động ruột
Nhu động là các đợt co và giãn có phối hợp của cơ trong ống tiêu hóa, giúp thức ăn, dịch tiêu hóa và chất thải di chuyển về phía trước. Khi các đợt co bóp yếu hơn, thưa hơn hoặc sự phối hợp giữa cơ và thần kinh bị rối loạn, quá trình vận chuyển trong ruột có thể chậm lại.
Vì vậy, giảm nhu động ruột thường được dùng để mô tả tình trạng thức ăn hoặc phân di chuyển chậm hơn. Một biểu hiện thường gặp là táo bón do phân đi qua đại tràng chậm. Tuy nhiên, không phải mọi trường hợp táo bón đều do nhu động chậm; rối loạn sàn chậu, chế độ ăn thiếu chất xơ, thiếu nước, thuốc và nhiều bệnh lý tiêu hóa khác cũng có thể gây khó đi ngoài.

Ở mức độ nặng hơn, nhu động có thể tạm thời ngừng, tạo nên tình trạng liệt ruột. Liệt ruột khác với tắc ruột cơ học ở chỗ không có một vật cản thực thể làm bít lòng ruột, nhưng thức ăn, dịch và hơi vẫn khó di chuyển về phía trước.
Các biểu hiện khi nhu động ruột chậm?
Đi ngoài thưa và phân khó đào thải
Khi phân lưu lại trong đại tràng lâu, đại tràng tiếp tục hấp thu nước. Phân có thể trở nên khô, cứng, vón cục và khó đi ngoài. Người bệnh có thể phải rặn nhiều, đi ít hơn bình thường hoặc có cảm giác đại tiện chưa hết. Đây cũng là những biểu hiện thường gặp của táo bón.
Đầy bụng, chướng hơi
Khi quá trình vận chuyển trong ruột chậm, thức ăn, dịch và hơi có thể lưu lại lâu hơn. Một số người cảm thấy bụng nặng, căng tức hoặc chướng rõ hơn sau bữa ăn. Triệu chứng thường gây khó chịu nhưng không đủ để tự kết luận rằng có rối loạn nhu động ruột.
Buồn nôn hoặc khó chịu bụng
Rối loạn vận động của đường tiêu hóa có thể đi kèm cảm giác đầy, buồn nôn hoặc khó chịu ở bụng. Nếu tình trạng giảm nhu động tiến triển thành liệt ruột, các biểu hiện thường gặp gồm chướng bụng, buồn nôn, nôn và khó chịu bụng.
Giảm hoặc mất khả năng trung tiện
Một dấu hiệu giảm nhu động ruột cần chú ý hơn là khả năng trung tiện. Nếu không trung tiện được, đồng thời bụng chướng nhiều, đau bụng hoặc nôn, người bệnh nên được đánh giá sớm để loại trừ liệt ruột hoặc tắc ruột.
Nguyên nhân làm giảm nhu động ruột?
Trong nhiều trường hợp, hoạt động đường ruột chậm là kết quả của nhiều yếu tố cùng lúc. Dưới đây là một số nguyên nhân có thể gặp phải.
Thói quen ăn uống
Chế độ ăn ít chất xơ, uống không đủ nước, ít vận động và thường xuyên nhịn đi ngoài đều có thể liên quan đến táo bón. Thay đổi lịch sinh hoạt, đi du lịch hoặc thay đổi chế độ ăn cũng có thể làm thói quen đại tiện bị xáo trộn.

Ảnh hưởng của một số loại thuốc
Một số thuốc có thể làm táo bón nặng hơn hoặc làm giảm hoạt động của đường tiêu hóa. Các nhóm có thể liên quan gồm thuốc kháng cholinergic, thuốc chống co thắt, một số thuốc chẹn kênh canxi, thuốc giảm đau opioid, một số thuốc chống trầm cảm và chế phẩm bổ sung sắt.
Nếu táo bón hoặc đầy chướng xuất hiện sau khi bắt đầu thuốc mới, nên có sự trao đổi với bác sĩ để tìm ra nguyên nhân. Không nên tự dừng thuốc đang điều trị chỉ vì nghi ngờ thuốc gây giảm nhu động.
Sau phẫu thuật vùng bụng
Liệt ruột tạm thời khá thường gặp sau phẫu thuật bụng, đặc biệt khi ruột bị thao tác trong quá trình mổ. Đây là nguyên nhân thường gặp nhất của liệt ruột và đại tràng thường phục hồi chậm hơn ruột non sau phẫu thuật.
Rối loạn điện giải và bệnh lý
Hạ kali máu có thể làm giảm hoạt động co bóp của ruột. Ngoài ra, đái tháo đường, suy giáp, Parkinson, tổn thương não hoặc tủy sống và một số rối loạn thần kinh – cơ của đường tiêu hóa cũng có thể liên quan đến vận động ruột bất thường.
Giảm nhu động ruột có nguy hiểm không?
Phần lớn trường hợp đi ngoài chậm do lối sống hoặc táo bón thông thường không phải tình trạng cấp cứu. Tuy nhiên, cần phân biệt với liệt ruột và tắc ruột vì các tình trạng này có thể có biểu hiện khá giống nhau.
- Liệt ruột: Làm nhu động tạm thời ngừng hoặc giảm mạnh dù không có vật cản cơ
- Tắc ruột: Tình trạng đường ruột bị cản trở thực thể.
Người bệnh nên đi khám sớm nếu có đau bụng liên tục hoặc tăng dần, bụng chướng nhiều, nôn, không đi ngoài và không trung tiện được, có máu trong phân, sốt, sụt cân không chủ ý hoặc táo bón kéo dài không cải thiện.

Bên cạnh đó đau bụng liên tục, nôn, không trung tiện được và chảy máu tiêu hóa là những dấu hiệu cần được đánh giá y tế. Đặc biệt, khi đau bụng đi cùng chướng, nôn và bí trung đại tiện, không nên tự dùng thuốc nhuận tràng hoặc cố ăn thật nhiều chất xơ trước khi biết rõ nguyên nhân.
Làm gì khi nghi ngờ nhu động ruột đang chậm?
Nếu chỉ có táo bón nhẹ, vẫn trung tiện được và không có dấu hiệu cảnh báo khác, một số thay đổi trong sinh hoạt có thể hỗ trợ quá trình đại tiện.
- Tăng chất xơ từ từ: Rau xanh, trái cây, các loại đậu và ngũ cốc nguyên hạt giúp tăng khối lượng phân. Tăng quá nhanh có thể làm một số người đầy hơi hơn.
- Uống đủ nước: Nước giúp phân mềm hơn, đặc biệt khi tăng lượng chất xơ. Người có bệnh tim, thận hoặc đang được yêu cầu hạn chế dịch nên thực hiện theo hướng dẫn riêng của nhân viên y tế.
- Duy trì vận động: Hoạt động thể lực thường xuyên có thể hỗ trợ giảm táo bón. Đi bộ và vận động nhẹ mỗi ngày thường dễ duy trì hơn so với chỉ tập nặng trong thời gian ngắn.
- Không nhịn đi ngoài: Có thể tạo thói quen đi vệ sinh vào thời điểm tương đối cố định. Việc đi ngoài khoảng 15–45 phút sau bữa sáng vì bữa ăn có thể kích thích đại tràng vận chuyển phân.
Giảm nhu động ruột là tình trạng hoạt động vận chuyển trong đường ruột chậm hơn bình thường và có thể biểu hiện bằng táo bón, đầy chướng, khó chịu ở bụng hoặc giảm trung tiện. Nguyên nhân có thể đến từ thói quen sinh hoạt, thuốc, bệnh lý, rối loạn điện giải hoặc liệt ruột sau phẫu thuật.
Nếu bạn cần được tư vấn thêm hoặc tìm sản phẩm hỗ trợ phù hợp, vui lòng liên hệ tổng đài miễn cước 1800 2295 hoặc truy cập website của Dược phẩm Tuệ Tĩnh để đọc thêm nhiều bài viết hữu ích khác.

Dịch