Dịch mật là một chất lỏng màu xanh lục hoặc vàng tươi, có vai trò trong việc phân giải và hấp thụ chất béo. Chất lỏng này có độ pH kiềm, được sản xuất trực tiếp từ các tế bào gan và lưu trữ tại mật trước khi xuống ruột.
Nắm rõ các thông tin về dịch mật là gì, tác dụng và hoạt động sẽ giúp chúng ta biết cách ăn uống khoa học hơn để bảo vệ hệ tiêu hóa. Cố vấn chuyên môn PGS TS BS Phạm Hồng Vân qua bài viết hôm nay sẽ giúp bạn có thêm nhiều thông tin hơn nữa.
- Collagen là gì? 5 tác dụng đối với sức khỏe
- Gan nhiễm mỡ độ 2 là gì? Nguyên nhân, dấu hiệu nhận biết
- Rối loạn mỡ máu: Nguyên nhân, hệ quả đi kèm
Dịch mật là gì?
Dịch mật là một hỗn hợp chất lỏng, có vị hơi đắng, tính kiềm nhẹ để hỗ trợ trung hòa môi trường acid từ dạ dày đưa xuống. Ở người trưởng thành, gan sản xuất ra khoảng nửa lít đến một lít chất lỏng trong suốt 24 giờ.
Thành phần cấu tạo nên dịch mật bao gồm nhiều chất khác nhau được hòa trộn trong nước.
- Nước chiếm tỷ lệ lên đến hơn 90%, làm dung môi để hòa tan các chất và giúp di chuyển dễ dàng.
- Muối mật hỗ trợ khả năng tiêu hóa chất béo cho dịch mật.
- Cholesterol và bilirubin: Bilirubin là sản phẩm cặn sinh ra khi cơ thể phá hủy các tế bào hồng cầu đã già. Lượng sắc tố bilirubin tạo ra màu sắc vàng xanh đặc trưng cho dịch mật.
Các thành phần này phải luôn được duy trì ở một tỷ lệ cân bằng để chất dịch luôn ở trạng thái lỏng, không bị kết tủa thành cặn cứng.

Quá trình dịch mật di chuyển trong cơ thể
Quá trình hình thành và lưu thông của dịch mật diễn ra theo một hệ thống ống dẫn rất khép kín và nhịp nhàng. Gan hoạt động sản xuất dịch mật một cách liên tục, bất kể bạn có đang ăn hay không. Sau khi được các tế bào gan tạo ra, chất lỏng này sẽ chảy vào những ống dẫn rất nhỏ nằm bên trong gan. Các ống nhỏ này dần dần gộp lại thành một ống dẫn lớn hơn để đưa dịch đi ra khỏi gan.
Tuy nhiên, dịch mật không chảy thẳng tuột xuống ruột ngay lập tức. Khi không ăn gì, phần lớn lượng chất lỏng này sẽ chảy ngược vào túi mật. Túi mật là một cơ quan nhỏ nằm ép sát ngay dưới gan, có nhiệm vụ làm kho chứa. Khi dịch mật nằm trong kho chứa này, phần lớn lượng nước sẽ được rút bớt ra ngoài. Quá trình này làm cho dịch mật trở nên đặc hơn rất nhiều lần so với lúc mới được gan tiết ra, giúp tăng cường sức mạnh tiêu hóa.
Khi bắt đầu ăn, đặc biệt là khi ăn các món có chứa nhiều dầu mỡ, ruột non sẽ nhận biết và phát ra tín hiệu. Tín hiệu này kích thích túi mật co bóp mạnh lại, bơm toàn bộ lượng dịch mật đã được làm đặc xuống đoạn đầu của ruột non. Tại đây, dịch mật sẽ chính thức trộn lẫn vào lượng thức ăn vừa được dạ dày đưa xuống để thực hiện nhiệm vụ tiêu hóa.
Tác dụng phân giải và hấp thụ chất béo
Các loại chất béo như mỡ động vật, dầu ăn hay bơ đều không hòa tan được trong nước. Trong khi, môi trường bên trong dạ dày và ruột non lại chứa rất nhiều nước. Do đó các phần tử chất béo khi đi vào ruột sẽ tự động bám dính lại với nhau, tạo thành những giọt mỡ có kích thước lớn. Các loại dịch tiêu hóa thông thường không thể ngấm qua lớp bề mặt của giọt mỡ lớn này để tiêu hóa phần bên trong.

Lúc này, khi tiếp xúc với khối mỡ, các phân tử muối mật sẽ bám vào và xé nhỏ khối mỡ lớn ra thành hàng triệu hạt mỡ cực kỳ nhỏ. Quá trình này ngăn không cho các hạt mỡ bám dính lại với nhau, khiến chúng trôi lơ lửng trong môi trường nước của ruột non.
Nhờ việc bị chia nhỏ, các dịch tiêu hóa khác từ tuyến tụy có thể dễ dàng tiếp xúc và cắt đứt các cấu trúc của hạt mỡ thành những đoạn acid béo ngắn. Khi chất béo đã được cắt nhỏ hoàn toàn, lớp niêm mạc của ruột non mới có thể hấp thụ chúng và đưa vào máu để cung cấp năng lượng cho cơ thể.
Tác dụng hỗ trợ hấp thụ các vitamin
Các loại vitamin được chia thành hai nhóm: nhóm tan trong nước và nhóm tan trong chất béo. Nhóm vitamin tan trong chất béo bao gồm vitamin A, vitamin D, vitamin E và vitamin K. Những loại vitamin này bắt buộc phải bám vào các phân tử chất béo thì mới có thể đi xuyên qua thành ruột non để vào cơ thể.
Nếu gan không sản xuất đủ dịch mật hoặc đường đi của dịch mật bị tắc nghẽn, chất béo sẽ không được tiêu hóa. Hậu quả là toàn bộ phần chất béo này sẽ bị đẩy thẳng ra ngoài theo đường phân, kéo theo cả các loại vitamin A, D, E, K đi mất. Việc thiếu hụt các vitamin này trong thời gian dài sẽ làm cơ thể bị mờ mắt, dễ loãng xương, gãy và máu khó đông lại khi bị vết thương hở.
Tác dụng loại bỏ chất thải và độc tố
Khi dịch mật chảy từ gan xuống ruột non, nó sẽ mang theo lượng cholesterol dư thừa và chất sắc tố bilirubin. Quá trình dịch mật di chuyển dọc theo chiều dài của đường ruột cũng chính là quá trình mang theo chất thải đi xuống ruột già. Cuối cùng, các chất cặn bã này sẽ hòa lẫn vào phân và được tống ra ngoài khi chúng ta đi vệ sinh.

Lượng sắc tố bilirubin có trong dịch mật chính là yếu tố nhuộm màu, làm cho phân của một người khỏe mạnh luôn có màu vàng nâu. Nếu đường đi của dịch mật bị tắc, chất sắc tố này không xuống được ruột mà sẽ ngấm ngược lại vào máu, đi khắp cơ thể và gây ra tình trạng da và lòng trắng mắt bị nhuộm thành màu vàng.
Ảnh hưởng khi dịch mật bị tắc
Vấn đề phổ biến nhất là sự hình thành sỏi mật. Khi lượng cholesterol trong dịch mật quá nhiều, chúng sẽ không thể giữ ở trạng thái lỏng mà dần dần kết tủa lại thành các hạt cứng bên trong túi mật. Nếu những viên sỏi này lọt ra ngoài và mắc kẹt trong đường ống dẫn mật, chúng sẽ chặn hoàn toàn dòng chảy của dịch mật.
Khi ăn thức ăn có chứa dầu mỡ, thức ăn sẽ đọng lại trong ruột, gây ra cảm giác đầy bụng, trướng hơi và ậm ạch vô cùng khó chịu. Phần mỡ không được tiêu hóa sẽ làm cho phân trở nên lỏng, có lớp váng mỡ nổi lên trên mặt nước khi đi vệ sinh. Đồng thời, do thiếu vắng chất sắc tố từ gan đưa xuống, phân sẽ mất đi màu vàng nâu thông thường và chuyển sang màu nhạt, trắng bệch như màu của đất sét.
Dịch mật bẻ gãy các liên kết của chất béo, giúp cơ thể hấp thụ tốt các loại vitamin quan trọng. Đồng thời, loại bỏ các chất cặn bã và lượng mỡ dư thừa ra khỏi gan. Bằng cách duy trì lượng chất béo tốt ở mức vừa phải, ăn nhiều chất xơ và uống đủ nước, chúng ta có thể bảo vệ quá trình lưu thông của dịch mật, ngăn ngừa sự hình thành sỏi và đảm bảo hệ tiêu hóa luôn hoạt động ở trạng thái tốt nhất.
Nếu bạn cần được tư vấn thêm về vấn đề sức khỏe của mình hoặc tìm sản phẩm hỗ trợ phù hợp, vui lòng liên hệ tổng đài miễn cước 1800 2295 hoặc truy cập website của Dược phẩm Tuệ Tĩnh để đọc thêm nhiều bài viết hữu ích khác về sức khỏe.

Dịch