Xuất huyết tiêu hóa là gì? Dấu hiệu nào không nên bỏ qua?

Xuất hiện máu trong chất nôn, phân đen bất thường hoặc đi ngoài ra máu đều có thể khiến người bệnh lo lắng. Những biểu hiện này có thể liên quan đến xuất huyết tiêu hóa, tình trạng chảy máu xảy ra ở bất kỳ vị trí nào trên đường tiêu hóa. Mức độ chảy máu có thể rất khác nhau như có trường hợp chỉ mất một lượng nhỏ trong thời gian dài nhưng cũng có trường hợp khởi phát đột ngột, mất máu nhanh và ảnh hưởng đến tuần hoàn.

Cố vấn chuyên môn TS Dược Bùi Thị Bình – Trưởng Khoa Dược Trường Đại học Y Dược Thái Bình.

• Phân biệt phân sống và tiêu chảy: Dấu hiệu và nguyên nhân
• Stress gây đau dạ dày: Tại sao càng lo lắng lại càng đau bụng?
• Chế độ ăn Keto(Ketogenic) và lợi ích sức khỏe

Xuất huyết tiêu hóa là gì?

Xuất huyết tiêu hóa là tình trạng máu thoát ra từ mạch máu tại một vị trí trong đường tiêu hóa. Đây không phải là một bệnh riêng biệt mà thường là biểu hiện hoặc biến chứng của một vấn đề khác, chẳng hạn loét dạ dày – tá tràng, tổn thương thực quản, bệnh túi thừa, viêm đại tràng hoặc tổn thương mạch máu.

Chảy máu đường tiêu hóa theo vị trí chia thành đường tiêu hóa trên, ruột non và đường tiêu hóa dưới.

• Xuất huyết tiêu hóa trên: Bắt nguồn từ thực quản, dạ dày hoặc phần đầu tá tràng. Tính chất nôn ra máu hoặc đi ngoài phân đen, nhưng biểu hiện thực tế còn phụ thuộc lượng máu mất và tốc độ máu đi qua đường ruột.
• Xuất huyết tiêu hóa dưới: Từ đại tràng, trực tràng hoặc hậu môn. Máu đỏ tươi hoặc đỏ sẫm trong phân thường khiến người bệnh nghĩ tới vị trí thấp. Một đợt chảy máu rất nhanh từ đường tiêu hóa trên đôi khi cũng có thể làm máu đỏ xuất hiện ở trực tràng.

Ngoài vị trí, mức độ biểu hiện còn phụ thuộc việc chảy máu xảy ra đột ngột hay kéo dài. Xuất huyết tiêu hóa cấp có thể khiến cơ thể mất nhiều máu trong thời gian ngắn. Ngược lại, mất máu lượng nhỏ nhưng tái diễn đôi khi chỉ được phát hiện khi người bệnh thiếu máu hoặc làm xét nghiệm.

Dấu hiệu xuất huyết tiêu hóa

Biểu hiện của xuất huyết tiêu hóa thay đổi theo vị trí, lượng máu và tốc độ chảy. Có người nhìn thấy máu rõ ràng, nhưng cũng có người chỉ nhận thấy những thay đổi toàn thân sau một thời gian.

Nôn ra máu

Máu trong chất nôn có thể đỏ tươi khi chảy máu đang diễn ra nhanh hoặc có màu nâu sẫm, lợn cợn giống bã cà phê khi máu đã tiếp xúc với acid trong dạ dày. Đây thường là dấu hiệu gợi ý chảy máu ở đường tiêu hóa trên, đặc biệt tại thực quản, dạ dày hoặc tá tràng.

Đi ngoài phân đen

Phân do máu tiêu hóa thường có màu đen, dính và có thể có mùi rất khác so với phân bình thường. Tình trạng này thường gợi ý chảy máu từ phần trên của đường tiêu hóa vì máu đã trải qua quá trình tiêu hóa trước khi được thải ra ngoài. Tuy nhiên, máu từ ruột non hoặc một số vị trí ở đại tràng phải cũng có thể tạo phân đen.

Không phải mọi trường hợp phân sẫm màu đều là chảy máu. Một số thuốc chứa sắt, bismuth hoặc thực phẩm có màu đậm có thể làm phân đổi màu.

Đi ngoài ra máu đỏ

Máu đỏ tươi có thể phủ ngoài phân, nhỏ giọt sau đại tiện hoặc hòa lẫn với phân. Nguyên nhân có thể đơn giản như trĩ hoặc nứt kẽ hậu môn, nhưng cũng có thể liên quan đến bệnh túi thừa, viêm đại tràng, polyp, ung thư đại trực tràng hay chảy máu từ vị trí cao hơn nhưng diễn tiến nhanh.

Chóng mặt, mệt và khó thở

Khi mất máu cấp, người bệnh có thể choáng váng, tim đập nhanh, vã mồ hôi hoặc ngất. Nếu chảy máu với lượng nhỏ nhưng kéo dài, thiếu máu có thể gây mệt dai dẳng, da nhợt, giảm khả năng gắng sức và khó thở. Những biểu hiện này dễ bị bỏ qua nếu người bệnh không nhìn thấy máu trong phân.

Nguyên nhân gây chảy máu đường tiêu hóa?

Nguyên nhân không giống nhau ở mọi người và thay đổi theo vị trí chảy máu, tuổi, bệnh nền cũng như thuốc đang sử dụng. Dưới đây là một số nguyên nhân gây nên xuất huyết tiêu hóa gặp ở nhiều người:

Loét dạ dày – tá tràng

Nhiễm Helicobacter pylori và sử dụng thuốc chống viêm không steroid như ibuprofen, naproxen hoặc aspirin có thể làm tăng nguy cơ loét. Viêm hoặc trợt niêm mạc dạ dày cũng có thể gây chảy máu.

Ngoài ra còn có giãn tĩnh mạch thực quản hoặc dạ dày, rách niêm mạc vùng nối thực quản – dạ dày sau nôn ói mạnh và một số khối u.

Đáng chú ý, H. pylori và thuốc chống viêm không steroid là hai nguyên nhân phổ biến của loét dạ dày – tá tràng. Khi ổ loét làm tổn thương mạch máu, chảy máu có thể trở thành một biến chứng của bệnh.

Ở đường tiêu hóa dưới

Bệnh túi thừa, trĩ, nứt hậu môn, viêm đại tràng, tổn thương mạch máu, polyp và ung thư đại trực tràng đều có thể gây chảy máu. Máu đỏ xuất hiện sau đại tiện không nên mặc định là trĩ nếu tình trạng lặp lại, máu hòa trong phân, thay đổi thói quen đại tiện hoặc kèm sụt cân.

Một số thuốc

Thuốc chống đông, thuốc ảnh hưởng chức năng tiểu cầu và nhóm NSAID có thể làm tăng nguy cơ hoặc mức độ chảy máu. Người đang dùng thuốc kê đơn không nên tự ngừng thuốc mà cần thông báo với bác sĩ khi xuất hiện dấu hiệu bất thường.

Vì sao xuất huyết tiêu hóa cần đánh giá sớm?

Mất máu

Khi lượng máu mất nhanh, thể tích tuần hoàn giảm có thể làm tim đập nhanh, huyết áp tụt, da lạnh, vã mồ hôi, giảm lượng nước tiểu, lú lẫn hoặc ngất. Đây có thể là biểu hiện của sốc mất máu, một tình trạng đe dọa tính mạng.

Chảy máu kéo dài

Dù không ồ ạt cũng không nên xem nhẹ. Cơ thể có thể mất sắt dần theo thời gian và dẫn đến thiếu máu. Người bệnh thường mệt, xanh xao, chóng mặt, khó thở khi hoạt động hoặc giảm khả năng tập trung. Vì biểu hiện diễn biến chậm, nhiều người chỉ phát hiện khi làm xét nghiệm máu.

Nội soi đường tiêu hóa

Hoặc nội soi đại tràng có thể vừa tìm nguồn chảy máu vừa cho phép thực hiện một số kỹ thuật cầm máu. Trong trường hợp nguồn chảy máu chưa rõ, nội soi viên nang, CT mạch hoặc chụp mạch có thể được cân nhắc tùy tình huống.

Ngoài ra, người bệnh không nên cố tự điều trị tại nhà khi nôn ra máu, đi ngoài phân đen bất thường hoặc ra máu nhiều. Cũng không nên tự dùng thuốc giảm đau nhóm NSAID để xử lý đau bụng khi đang nghi có chảy máu vì nhóm thuốc này có thể làm tăng nguy cơ tổn thương và xuất huyết ở đường tiêu hóa.

Xuất huyết tiêu hóa có thể bắt đầu từ thực quản, dạ dày, ruột non, đại tràng, trực tràng hoặc hậu môn. Không thể xác định chính xác vị trí và mức độ chảy máu chỉ dựa vào màu máu quan sát được. Khi có biểu hiện nghi ngờ xuất huyết tiêu hóa, đặc biệt là nôn ra máu, phân đen, ra máu nhiều hoặc tình trạng toàn thân xấu đi, người bệnh cần được đánh giá y tế sớm.

Nếu bạn cần được tư vấn thêm hoặc tìm sản phẩm hỗ trợ phù hợp, vui lòng liên hệ tổng đài miễn cước 1800 2295 hoặc truy cập website của Dược phẩm Tuệ Tĩnh để đọc thêm nhiều bài viết hữu ích khác.