Mất ngủ tiểu đêm: Nguyên nhân, tác hại và hướng cải thiện

Mất ngủ tiểu đêm là tình trạng rối loạn giấc ngủ, đặc biệt ở nhóm trung niên và cao tuổi. Khi cơ thể liên tục phải thức giấc nhiều lần trong đêm để xả nước tiểu, chu kỳ ngủ sâu bị gián đoạn, dẫn đến mệt mỏi, uể oải và giảm tập trung vào ngày hôm sau. Đây còn là dấu hiệu các vấn đề sức khỏe như phì đại tuyến tiền liệt, rối loạn chức năng bàng quang, bệnh lý thận hoặc suy giảm nội tiết tố.

• Tác hại của thức khuya với sức khỏe và cách điều chỉnh giấc ngủ
• Ngủ li bì là gì? Đâu là cách hạn chế tình trạng này?
• Nguyên nhân buồn ngủ sau khi ăn và những tác hại đi kèm

Cố vấn chuyên môn Dược phẩm Tuệ Tĩnh, TS BS CKII Nguyễn Thị Thanh Hương – Chủ nhiệm khoa Lão Bệnh viện Y học cổ truyền Quân đội Trung Ương

Mất ngủ tiểu đêm là tình trạng gì?

Vào ban đêm, cơ thể tăng cường sản xuất hormone chống bài niệu (ADH) nhằm làm chậm quá trình lọc nước tiểu tại thận. Nhờ đó, lượng nước tiểu ít hơn và cô đặc hơn, giúp duy trì giấc ngủ liền mạch từ 7 đến 8 tiếng.

Mất ngủ tiểu đêm xảy ra khi lượng nước tiểu ban đêm vượt quá khả năng lưu trữ của bàng quang, buộc người bệnh thức giấc từ 2 lần trở lên để đi vệ sinh. Việc thức dậy và di chuyển làm gián đoạn chu kỳ ngủ. Cùng với đó, việc tiếp xúc với ánh sáng đèn và thay đổi nhiệt độ khi ra khỏi giường làm ức chế sản xuất melatonin.

Hệ quả là sau khi đi vệ sinh và quay lại giường, hệ thần kinh đã chuyển sang trạng thái tỉnh táo. Người bệnh trằn trọc, khó ngủ lại, thậm chí thức trắng đến sáng. Quá trình này lặp đi lặp lại hình thành bệnh lý mất ngủ.

Nguyên nhân hay thức dậy giữa đêm?

Tình trạng đi tiểu nhiều lần nguyên nhân từ thói quen sinh hoạt thiếu khoa học hoặc là biểu hiện của các bệnh lý bên trong cơ thể.

Thói quen ăn uống và sinh hoạt tối

• Việc uống nhiều nước trước khi ngủ làm bàng quang nhanh đầy.
• Chế độ ăn tối chứa nhiều muối kích thích cơ thể giữ nước, buộc thận đào thải liên tục.
• Lạm dụng thức uống chứa caffein (trà, cà phê) hoặc cồn (bia, rượu) vào chiều tối có tác dụng lợi tiểu mạnh.

Điều này kích thích bàng quang co bóp và làm lỏng lẻo cấu trúc giấc ngủ, khiến người bệnh dễ tỉnh giấc.

Bệnh lý hệ tiết niệu và thận

Bàng quang tăng hoạt là tình trạng cơ bàng quang co thắt đột ngột khi chưa đầy, tạo cảm giác buồn tiểu liên tục. Ở nam giới cao tuổi, phì đại tuyến tiền liệt gây chèn ép niệu đạo và đáy bàng quang, khiến bàng quang không thể làm rỗng hoàn toàn. Với viêm đường tiết niệu, sự nhiễm khuẩn gây các triệu chứng tiểu rắt, tiểu buốt và tăng tần suất đi tiểu đêm.

Bệnh lý chuyển hóa và nội tiết

Đi tiểu đêm thường xuyên là triệu chứng nhận biết sớm bệnh đái tháo đường. Khi đường huyết tăng cao, thận hoạt động liên tục để đào thải đường dư thừa qua nước tiểu, kéo theo lượng nước lớn. Ở nữ giới, sự suy giảm hormone estrogen tuổi tiền mãn kinh làm suy yếu cơ vùng chậu và bàng quang, giảm khả năng nhịn tiểu.

Rối loạn giấc ngủ

Người mắc chứng rối loạn lo âu hoặc gặp áp lực công việc có giấc ngủ rất nông. Do không ngủ sâu, hệ thần kinh nhạy cảm với các tín hiệu sinh lý. Một cảm giác căng tức nhỏ ở bàng quang cũng đủ đánh thức não bộ. Việc mất ngủ nguyên phát (trằn trọc không do buồn tiểu) cũng tạo cơ hội để người bệnh cảm nhận bàng quang có nước và đi vệ sinh, gây nhầm lẫn nguyên nhân gây mất ngủ.

Tác hại của chứng mất ngủ tiểu đêm

Mất ngủ kèm tiểu đêm gây phiền toái trong sinh hoạt và tiềm ẩn nhiều nguy cơ đối với sức khỏe thể chất và tinh thần.

• Ảnh hưởng tinh thần: Thức dậy nhiều lần khiến cơ thể không đạt được giấc ngủ sâu, dẫn đến suy nhược, giảm tập trung. Giảm tốc độ xử lý công việc, tính tình cáu gắt và có thể khởi phát các rối loạn tâm thần ở người bệnh mạn tính.
• Tăng nguy cơ bệnh lý: Rối loạn giấc ngủ kéo dài làm tăng hormone căng thẳng, dẫn đến co mạch và tăng huyết áp. Thiếu ngủ thúc đẩy tiến triển bệnh lý tim mạch, suy giảm chức năng thận, gây rối loạn chuyển hóa glucose và tăng nguy cơ đột quỵ, nhồi máu cơ tim, đặc biệt nguy hiểm ở người cao tuổi.
• Nguy cơ té ngã và chấn thương: Đi tiểu trong điều kiện ánh sáng kém kết hợp ngái ngủ và thị lực kém, khiến người già dễ mất thăng bằng, trượt ngã. Có thể gây gãy xương đùi, chấn thương sọ não, để lại di chứng nặng nề.

Các biện pháp khắc phục và cải thiện giấc ngủ

Để điều trị chứng mất ngủ tiểu đêm, cần kết hợp thay đổi lối sống, điều chỉnh môi trường ngủ hợp lý.

Điều chỉnh thói quen ăn uống

Cân đối thời gian uống nước, tăng cường uống đủ nước vào buổi sáng và chiều. Sau bữa ăn tối, hạn chế tối đa lượng chất lỏng nạp vào. Nếu khô miệng, chỉ nhấp từng ngụm nhỏ. Ưu tiên món dễ tiêu hóa, luộc hoặc hấp. Hạn chế sử dụng nhiều muối, gia vị mặn và tránh trái cây chứa nhiều nước như dưa hấu, bưởi vào buổi tối.

Loại bỏ các chất kích thích

Ngừng sử dụng cà phê, trà đặc, nước tăng lực ít nhất 6 giờ trước khi đi ngủ. Thức uống chứa cồn như bia, rượu cũng cần loại bỏ khỏi bữa tối vì làm tăng lượng nước tiểu và phá vỡ cấu trúc giấc ngủ.

Tăng cường vận động

Duy trì tập luyện thể dục ban ngày để tăng cường tuần hoàn máu và tiêu hao năng lượng, giúp ngủ sâu hơn. Các bài tập cơ sàn chậu được khuyến cáo áp dụng hàng ngày nhằm tăng sức mạnh cơ bao quanh hệ tiết niệu, cải thiện khả năng giữ nước tiểu.

Mất ngủ tiểu đêm là rối loạn giấc ngủ phức tạp, ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe thể chất, tinh thần và giảm hiệu suất làm việc. Dù xuất phát từ thói quen sinh hoạt hay bệnh lý tiềm ẩn, tình trạng này đòi hỏi sự quan tâm và can thiệp kịp thời. Khắc phục sớm tình trạng này giúp bảo vệ chức năng bàng quang và để hệ thần kinh được nghỉ ngơi trọn vẹn.

Nếu bạn cần được tư vấn thêm về tình trạng sức khỏe của mình hoặc tìm sản phẩm hỗ trợ phù hợp, vui lòng liên hệ tổng đài miễn cước 1800 2295 hoặc truy cập website của Dược phẩm Tuệ Tĩnh để đọc thêm nhiều bài viết hữu ích khác về sức khỏe.