Sưng mắt cá chân: Phân biệt sưng do chấn thương hay phù chân

Mắt cá chân là vùng chuyển tiếp giữa cẳng chân và bàn chân, có nhiều xương nhỏ, dây chằng, gân, mạch máu và mô mềm. Sưng mắt cá chân là tình trạng vùng quanh cổ chân, mắt cá trong hoặc mắt cá ngoài to hơn bình thường, có thể kèm đau, căng tức, nặng chân hoặc khó mang giày dép. Có người bị sưng sau khi trẹo chân, va chạm, đi bộ nhiều; cũng có người bị phù cổ chân sau khi đứng lâu, ngồi lâu hoặc vào cuối ngày.

Cố vấn chuyên môn TS Dược Bùi Thị Bình – Trưởng Khoa Dược Trường Đại học Y Dược Thái Bình.

• Bài tập chữa đau lưng nhẹ nhàng của người Nhật
• Cứng cổ kéo dài: Nguyên nhân, cách xử lý và thói quen cần tránh
• Thoát vị đĩa đệm cổ: Dấu hiệu, nguyên nhân nhận biết

Sưng mắt cá chân do chấn thương như nào?

Sưng do chấn thương thường nguyên nhân khá rõ như trẹo chân, bước hụt, té ngã, va đập, chơi thể thao hoặc đi giày không vững. Cơn sưng có thể đến nhanh trong vài giờ đầu, kèm đau khi chạm vào mắt cá, đau khi đứng lên chân bị thương hoặc bầm tím quanh cổ chân.

Bong gân cổ chân là nguyên nhân rất thường gặp, khi bàn chân bị lật vào trong hoặc xoay quá mức, dây chằng quanh mắt cá có thể bị kéo giãn hoặc rách một phần. Người bệnh thường đau ở mặt ngoài cổ chân, sưng quanh mắt cá ngoài, khó đi nhanh hoặc cảm giác cổ chân yếu hơn bình thường.

Ngoài bong gân, va đập trực tiếp vào mắt cá cũng có thể gây bầm dập mô mềm. Nếu sau chấn thương mà đau tăng, sưng nhiều, không thể chống chân, cổ chân biến dạng hoặc đau chói tại một điểm xương, cần tránh cố đi lại vì có thể có tổn thương nặng hơn bong gân nhẹ.

Phân biệt sưng phù cổ chân và đau khớp

Không phải sưng mắt cá chân nào cũng bắt đầu từ chấn thương. Nhiều người không trẹo chân, không va đập nhưng cổ chân vẫn sưng, nhất là sau khi đứng lâu, ngồi lâu, đi xe đường dài hoặc vào cuối ngày. Kiểu này thường được gọi là phù cổ chân hoặc phù chân.

Phù thường tạo cảm giác nặng chân, căng tức, da quanh mắt cá bóng hơn, có thể sưng cả hai bên. Khi dùng ngón tay ấn vào vùng sưng vài giây rồi thả ra, có trường hợp để lại vết lõm chậm hồi lại. Đây là dấu hiệu dịch đang tích tụ trong mô mềm, khác với sưng do bong gân chủ yếu nằm quanh vùng dây chằng bị tổn thương.

Một số yếu tố dễ làm phù cổ chân xuất hiện gồm đứng lâu, ít vận động, ngồi một tư thế quá lâu, ăn mặn, thừa cân, mang giày dép bó chặt hoặc tuần hoàn tĩnh mạch ở chân kém.

Phụ nữ mang thai cũng có thể bị phù chân, nhưng nếu sưng tăng nhanh hoặc kèm đau đầu, nhìn mờ, khó thở thì không nên tự theo dõi tại nhà.

Những nguyên nhân gây sưng mắt cá chân

Sưng quanh mắt cá có thể đến từ nhiều cấu trúc trong và quanh khớp cổ chân. Khi có đau mắt cá chân đi kèm, cần chú ý đến vị trí đau, mức độ sưng và hoạt động làm triệu chứng tăng.

Bong gân cổ chân

Đây là nguyên nhân hay gặp nhất sau khi bị lật cổ chân. Sưng thường tập trung ở một bên mắt cá, kèm đau khi xoay cổ chân hoặc chịu lực. Nếu bong gân không được phục hồi tốt, cổ chân có thể yếu và dễ tái lật trong các lần đi lại sau.

Gout ở cổ chân

Gout thường gây đau dữ dội, sưng nóng đỏ ở khớp, có thể gặp ở ngón chân cái nhưng cũng có thể ảnh hưởng đến cổ chân. Cơn đau thường đến khá nhanh, vùng khớp rất nhạy cảm, chạm nhẹ cũng đau. Trường hợp này không nên xoa bóp mạnh hoặc tự chườm nóng.

Viêm gân quanh cổ chân

Các gân quanh cổ chân có thể bị tác động do đi bộ nhiều, chạy bộ, mang giày không phù hợp hoặc tăng vận động quá nhanh. Sưng có thể không quá lớn nhưng đau kéo dài dọc đường đi của gân, tăng khi leo cầu thang, đi nhanh hoặc xoay bàn chân.

Viêm khớp cổ chân

Viêm khớp có thể gây sưng, đau, cứng và giảm tần suất vận động của cổ chân. Người bệnh có thể thấy khó xoay cổ chân, đau khi bước sau thời gian nghỉ hoặc sưng tăng sau một ngày đi lại nhiều. Viêm khớp có thể liên quan đến thoái hóa khớp, chấn thương cũ hoặc bệnh lý viêm khớp.

Nhận biết các kiểu sưng chấn thương

Trước khi chăm sóc tại nhà, nên dành vài phút quan sát kiểu sưng. Quan sát kỹ những dấu hiệu này giúp người bị có hướng xử lý phù hợp và tránh làm tình trạng nặng hơn.

• Sưng sau trẹo chân, đau khi chống chân: nghi đến bong gân hoặc chấn thương cổ chân.
• Sưng hai bên, nặng chân về chiều, ấn lõm: nghi nhiều đến phù cổ chân.
• Sưng kèm nóng đỏ, đau dữ dội: cần chú ý viêm khớp, gout hoặc nhiễm trùng.
• Sưng kéo dài sau vận động, đau dọc gân: có thể liên quan đến viêm gân quanh cổ chân.

Chăm sóc sưng mắt cá chân tại nhà

Sưng sau trẹo chân hoặc va chạm

Cần ưu tiên giảm sưng trong giai đoạn đầu. Có thể nghỉ ngơi tương đối, hạn chế chịu lực lên chân đau, chườm lạnh 10–15 phút mỗi lần, băng ép nhẹ nếu biết cách và kê chân cao khi nghỉ. Không nên chườm nóng, ngâm nước nóng hoặc xoa bóp mạnh ngay sau chấn thương vì có thể làm sưng tăng.

Sưng giống phù cổ chân sau đứng lâu

Nên tập trung vào giúp dịch lưu thông tốt hơn. Có thể vận động cổ chân nhẹ, đi lại vài phút sau mỗi khoảng thời gian ngồi, kê chân cao khi nghỉ và tránh giày dép bó chặt quanh cổ chân. Người phải đứng nhiều nên thay đổi tư thế, không đứng bất động quá lâu.

Nếu sưng đi kèm đau

Thực hiện giảm các hoạt động làm đau tăng như chạy, nhảy, leo cầu thang nhanh hoặc đi trên nền không bằng phẳng. Khi đau giảm, nên tập lại biên độ cổ chân nhẹ nhàng, tăng dần khả năng chịu lực thay vì trở lại vận động mạnh quá sớm.

Sưng mắt cá chân có thể là phản ứng sau bong gân, va đập, viêm gân, viêm khớp, gout hoặc phù cổ chân do đứng lâu, ngồi lâu và ứ dịch. Không nên chỉ nhìn thấy sưng rồi xử lý giống nhau cho mọi trường hợp. Khi sưng kéo dài, sưng một bên rõ, đau tăng, nóng đỏ hoặc ảnh hưởng nhiều đến đi lại, người bệnh nên được kiểm tra để xác định đúng nguyên nhân.

Nếu bạn cần được tư vấn thêm về tình trạng sức khỏe của mình hoặc tìm sản phẩm hỗ trợ phù hợp, vui lòng liên hệ tổng đài miễn cước 1800 2295 hoặc truy cập website của Dược phẩm Tuệ Tĩnh để đọc thêm nhiều bài viết hữu ích khác về sức khỏe.