Nghiệm pháp MSLT là gì? Quy trình và ý nghĩa kết quả

Buồn ngủ sau một đêm thức khuya là phản ứng dễ hiểu. Tuy nhiên, có người vẫn thường xuyên gật gù khi làm việc, đọc sách hoặc ngồi trên xe dù đã dành đủ thời gian ngủ. Bác sĩ có thể đánh giá mức độ buồn ngủ bằng nghiệm pháp MSLT, thường sau một đêm đo đa ký giấc ngủ. Thiết bị ghi lại thời gian cần để đi vào giấc ngủ và xác định giấc ngủ REM có xuất hiện sớm hay không.

Cố vấn chuyên môn Dược phẩm Tuệ Tĩnh, TS BS CKII Nguyễn Thị Thanh Hương – Chủ nhiệm khoa Lão Bệnh viện Y học cổ truyền Quân đội Trung Ương.

• Rối loạn tăng động giảm chú ý ở người lớn
• Tần số chữa lành: Các dạng âm thanh, tác dụng mang lại
• Âm thanh ASMR là gì? Lợi ích giúp thư giãn và ngủ ngon

Nghiệm pháp MSLT đánh giá điều gì?

MSLT là viết tắt của Multiple Sleep Latency Test, nghĩa là nghiệm pháp đo độ trễ giấc ngủ nhiều lần. Độ trễ giấc ngủ là khoảng thời gian từ lúc người tham gia nằm yên, tắt đèn và cố gắng ngủ đến khi não thực sự chuyển sang trạng thái ngủ.

Người càng buồn ngủ về mặt sinh lý thường càng dễ ngủ nhanh trong điều kiện yên tĩnh. Tuy nhiên, một lần ngủ trưa có thể bị ảnh hưởng bởi tâm trạng hoặc môi trường. Vì vậy, nghiệm pháp MSLT sử dụng nhiều lần ngủ ngắn trong cùng một ngày rồi tính thời gian vào giấc trung bình.

Xét nghiệm còn xác định REM có xuất hiện rất sớm hay không. REM là giai đoạn thường đến sau khi đã ngủ một khoảng thời gian. Nếu người tham gia bước vào giai đoạn REM chỉ ít phút sau khi ngủ ở nhiều lần thử, đây có thể là dữ kiện quan trọng khi đánh giá chứng ngủ rũ.

Ai thường được chỉ định thực hiện?

Nghiệm pháp MSLT thường được cân nhắc đối với những người:

• Người bệnh buồn ngủ ban ngày quá mức dù lịch ngủ có vẻ đầy đủ.
• Người mệt có thể thiếu năng lượng nhưng chưa chắc dễ ngủ; người buồn ngủ quá mức thường gật đầu, ngủ ngoài ý muốn hoặc khó duy trì tỉnh táo.

Mục đích chính của xét nghiệm là hỗ trợ chẩn đoán chứng ngủ rũ. Người mắc chứng ngủ rũ có thể xuất hiện những cơn ngủ khó cưỡng lại. Một số trường hợp còn có mất trương lực cơ thoáng qua khi cười hoặc xúc động, bóng đè, hoặc nhìn thấy hình ảnh giống giấc mơ lúc vừa ngủ hay vừa thức.

Xét nghiệm cũng được dùng trong đánh giá ngủ nhiều vô căn. Người bệnh có thể ngủ lâu, khó thức dậy, đầu óc trì trệ sau khi tỉnh và vẫn buồn ngủ ban ngày. Khác với chứng ngủ rũ, REM sớm thường không xuất hiện theo cùng kiểu.

Thiếu ngủ kéo dài, làm ca đêm, lệch nhịp sinh học, ngưng thở khi ngủ, thuốc an thần, rượu và một số bệnh lý đều có thể gây buồn ngủ. Các nguyên nhân này cần được xem xét trước vì có thể làm sai lệch kết quả. MSLT cũng không phải xét nghiệm thường quy cho mất ngủ đơn thuần.

Quy trình kiểm tra trong một ngày

Người bệnh thường được đo đa ký giấc ngủ vào đêm trước. Đêm đo giúp kiểm tra thời lượng ngủ và phát hiện các vấn đề như ngưng thở khi ngủ hoặc vận động chân làm giấc ngủ gián đoạn. Nếu ngủ quá ít, kết quả ban ngày có thể chỉ phản ánh thiếu ngủ.

Sau khi kết thúc đo ban đêm, người bệnh ở lại cơ sở giấc ngủ để thực hiện nghiệm pháp MSLT. Các cảm biến nhỏ trên da đầu, gần mắt và vùng cằm ghi sóng não, chuyển động mắt và hoạt động cơ. Nhờ đó, kỹ thuật viên xác định được thời điểm người tham gia ngủ và giai đoạn ngủ đã xuất hiện.

Ngày kiểm tra thường gồm bốn hoặc năm lần ngủ ngắn, mỗi lần cách nhau khoảng hai giờ. Trước mỗi lần, người tham gia nằm trong phòng tối, yên tĩnh và được yêu cầu cố gắng ngủ. Nếu không ngủ trong khoảng thời gian quy định, lần thử sẽ kết thúc. Nếu đã ngủ, thiết bị tiếp tục theo dõi để xem REM có xuất hiện hay không.

Giữa các lần thử, người tham gia phải giữ tỉnh táo. Ngủ gật, nằm ngủ bù hoặc dùng chất kích thích không đúng hướng dẫn có thể làm kết quả mất chính xác. Toàn bộ quá trình thường kéo dài phần lớn một ngày. Các cảm biến chỉ ghi tín hiệu, không truyền điện vào cơ thể và không gây đau.

Kết quả được đánh giá như thế nào?

Chỉ số đầu tiên là thời gian vào giấc trung bình của các lần thử. Nếu một người ngủ rất nhanh ở nhiều lần, điều đó cho thấy mức buồn ngủ ban ngày cao. Thời gian trung bình từ tám phút trở xuống là mốc thường được chú ý, nhưng không nên dùng riêng con số này để tự kết luận bệnh.

Dữ liệu thứ hai là số lần REM xuất hiện sớm, thường được ghi bằng thuật ngữ SOREMP. Với chứng ngủ rũ, thời gian vào giấc ngắn kết hợp REM sớm ở ít nhất hai lần ghi có thể hỗ trợ chẩn đoán. Một lần REM sớm trong đêm đo đa ký đôi khi cũng được tính cùng dữ liệu ban ngày.

Trong ngủ nhiều vô căn, người bệnh có thể ngủ rất nhanh nhưng thường không có đủ số lần REM sớm như chứng ngủ rũ. Phải xem thời gian ngủ, khả năng thức dậy, triệu chứng kéo dài và các nguyên nhân khác.

Kết quả bình thường không luôn loại trừ hoàn toàn rối loạn giấc ngủ. Lo lắng, thiếu ngủ, làm ca đêm hoặc thuốc ảnh hưởng đến REM đều có thể thay đổi kết quả. Ngược lại, ngủ nhanh không chắc chắn đồng nghĩa với chứng ngủ rũ vì người thiếu ngủ cũng có thể ngủ rất nhanh. Phiếu xét nghiệm phải được đọc cùng bệnh sử, đo đa ký đêm trước và nhật ký giấc ngủ.

Bước chuẩn bị để tránh sai lệch kết quả

Khâu chuẩn bị có ảnh hưởng lớn đến nghiệm pháp MSLT. Bác sĩ thường yêu cầu duy trì lịch ngủ ổn định và ghi nhật ký ngủ khoảng hai tuần trước ngày kiểm tra. Mục tiêu là xác nhận người bệnh đã có cơ hội ngủ đủ, không phải đang tích lũy thiếu ngủ.

Người bệnh cần cung cấp đầy đủ thuốc kê đơn, thuốc không kê đơn, thực phẩm bổ sung, caffeine, nicotine và các chất đang sử dụng. Thuốc chống trầm cảm, thuốc ngủ, thuốc kích thích và nhiều thuốc tác động lên thần kinh có thể thay đổi mức buồn ngủ hoặc giấc ngủ REM.

Trước và trong ngày kiểm tra, cần tuân thủ hướng dẫn về cà phê, trà, nước tăng lực, thuốc lá và rượu. Người làm ca đêm hoặc ngủ theo giờ khác bình thường cần báo trước để trung tâm sắp xếp thời điểm phù hợp. Giữa các lần ngủ, không nên ngủ gật; bữa ăn nên vừa phải và các hoạt động cần làm theo hướng dẫn của kỹ thuật viên.

Nghiệm pháp MSLT là xét nghiệm ban ngày đo thời gian đi vào giấc qua nhiều lần ngủ ngắn và ghi nhận REM có xuất hiện sớm hay không. Phương pháp đặc biệt hữu ích trong đánh giá chứng ngủ rũ và ngủ nhiều vô căn. Kết quả chỉ đáng tin cậy khi người bệnh đã ngủ đủ, tuân thủ hướng dẫn về thuốc và chất kích thích, đồng thời thực hiện đo đa ký giấc ngủ vào đêm trước.

Nếu bạn cần được tư vấn thêm về tình trạng sức khỏe hoặc tìm sản phẩm hỗ trợ phù hợp, vui lòng liên hệ tổng đài miễn cước 1800 2295 hoặc truy cập website của Dược phẩm Tuệ Tĩnh để đọc thêm nhiều bài viết hữu ích khác.