Viêm gân Achilles là gì và dấu hiệu dễ nhận biết

Viêm gân Achilles là tình trạng gân gót bị kích thích, đau hoặc quá tải ở vùng phía sau cổ chân và gót chân. Cơn đau thường rõ khi chạy, nhảy, leo cầu thang, đi nhanh, nhón chân hoặc bắt đầu vận động sau thời gian nghỉ. Nhiều người ban đầu chỉ thấy căng nhẹ sau gót, nhưng nếu tiếp tục tập luyện hoặc đi lại nhiều, đau có thể tăng dần và ảnh hưởng đến dáng đi.

• Sưng nóng đỏ đau khớp: Nguyên nhân và dấu hiệu
• Đau khớp gối khi trời lạnh: Nguyên nhân và cách giảm đau
• Cứng khớp gối có khỏi được không, bao lâu sẽ khỏi được?

Cố vấn chuyên môn PGS. Nguyễn Quang Duật – Trưởng khoa Tiêu hóa Bệnh viện Việt Pháp, Ủy viên Thường vụ Ban chấp hành Hội Khoa học Tiêu hóa Việt Nam.

Viêm gân Achilles thường đau ở vị trí nào?

Đau sau gót chân thường liên quan nhiều hơn đến gân Achilles, trong khi đau dưới gót và đau lòng bàn chân lại thường gặp trong viêm cân gan chân hoặc gai gót chân.

Cơn đau do viêm gân Achilles thường nằm ở phía sau cổ chân, ngay trên xương gót hoặc tại điểm gân bám vào xương gót. Khi dùng tay bóp nhẹ dọc gân, người bệnh có thể thấy một đoạn gân đau, căng hoặc nhạy cảm hơn bình thường. Một số trường hợp có cảm giác vùng sau gót hơi dày, cứng, đau khi đi giày cọ vào phần gót.

Đau thường rõ hơn khi nhón chân, chạy, leo dốc, lên xuống cầu thang hoặc bắt đầu tập luyện. Buổi sáng, vùng gân có thể cứng, bước vài bước đầu thấy kéo căng khó chịu. Sau khi vận động nhẹ, cảm giác có thể dịu đi, nhưng nếu tiếp tục chạy nhảy hoặc đứng lâu, đau gân Achilles có thể quay lại rõ hơn.

Nguyên nhân gây viêm gân Achilles

Viêm gân Achilles nguyên nhân gây nên phần lớn là do quá trình gân bị kéo căng và chịu tải lặp lại trong thời gian dài. Một số yếu tố dưới đây thường làm gân dễ bị kích thích hơn.

Vận động quá nhanh

Đây là nguyên nhân rất thường gặp ở người chạy bộ, đá bóng, cầu lông, tennis hoặc tập gym. Khi tăng quãng đường chạy, tăng tốc độ, chạy dốc, nhảy nhiều hoặc tập bắp chân nặng mà cơ thể chưa kịp thích nghi, gân Achilles phải chịu lực kéo lớn hơn bình thường. Cơn đau có thể bắt đầu âm ỉ sau buổi tập rồi tăng dần trong các ngày tiếp theo.

Cơ bắp chân căng hoặc yếu

Cơ bắp chân và gân Achilles hoạt động như một chuỗi liên kết. Nếu cơ bắp chân quá căng, mỗi bước đi sẽ tạo lực kéo mạnh hơn lên gân. Ngược lại, nếu cơ yếu, gân phải chịu tải nhiều hơn khi chạy, nhảy hoặc leo cầu thang. Đây là lý do người ít vận động nhưng đột ngột tập thể thao dễ bị đau cổ chân phía sau.

Giày dép không phù hợp

Giày quá cứng ở phần gót, đế quá mỏng, giày đã mòn lệch hoặc không phù hợp kiểu bàn chân có thể làm vùng gân bị kích thích. Chạy trên nền dốc, nền cứng hoặc thay đổi bề mặt tập luyện đột ngột cũng khiến gân Achilles chịu áp lực khác thường.

Tuổi tác và khả năng phục hồi của gân

Khi tuổi tăng, gân có thể giảm độ đàn hồi và phục hồi chậm hơn sau vận động. Người trung niên vẫn duy trì thể thao cường độ cao, nhưng ít khởi động, ít giãn cơ hoặc nghỉ ngơi không đủ, dễ gặp tình trạng viêm gân gót kéo dài.

Các dạng viêm gân Achilles thường gặp

Không phải mọi trường hợp đau gân Achilles đều giống nhau. Vị trí tổn thương trên gân có thể khác nhau, dẫn đến cảm giác đau và cách điều chỉnh vận động cũng có điểm khác biệt.

• Đau ở đoạn giữa gân: Cơn đau nằm ở đoạn gân phía trên xương gót vài centimet. Người bệnh có thể thấy đau khi chạy, nhảy, nhón chân hoặc bóp vào thân gân. Dạng này thường gặp ở người chạy bộ, người chơi thể thao cần bật nhảy, tăng tốc hoặc đổi hướng nhiều.
• Đau tại điểm bám vào xương gót: Cơn đau nằm sát phía sau xương gót, nơi gân bám vào xương. Vùng này có thể đau khi đi giày cọ vào gót, khi lên dốc, leo cầu thang hoặc tập các động tác kéo căng bắp chân quá mức. Một số trường hợp có thể kèm gai xương nhỏ ở sau gót hoặc viêm bao hoạt dịch quanh điểm bám gân.

Việc phân biệt vị trí đau giúp người bệnh tránh tập sai. Ví dụ, người đau tại điểm bám gân không nên vội kéo giãn quá sâu qua mép bậc thang khi đang đau nhiều, vì động tác này có thể làm vùng bám gân bị kéo căng thêm.

Cách phân biệt với các nguyên nhân đau gót khác

Đau sau gót chân có thể bị nhầm với nhiều vấn đề bệnh xương khớp khác ở bàn chân và cổ chân. Việc phân biệt không nhằm tự chẩn đoán mà giúp người bệnh hiểu vì sao mỗi kiểu đau cần cách chăm sóc khác nhau.

• Nếu đau nằm dưới gót, đau nhói khi mới ngủ dậy bước xuống giường và lan vào lòng bàn chân, viêm cân gan chân thường phù hợp hơn viêm gân Achilles.
• Nếu đau sau gót, đau khi nhón chân hoặc bóp dọc gân, vấn đề ở gân gót cần được chú ý hơn.
• Nếu cơn đau xuất hiện đột ngột như bị đá mạnh vào phía sau cổ chân, kèm tiếng “bụp”, không nhón chân được hoặc đi lại rất khó, cần nghĩ đến rách hoặc đứt gân Achilles.

Biện pháp chăm sóc khi bị viêm gân

Chăm sóc viêm gân Achilles cần chú ý đến giai đoạn đau. Khi đang đau, mục tiêu đầu tiên là giảm lực kéo lên gân.

• Người bệnh nên giảm chạy bộ, nhảy, leo dốc, nhón chân nhiều hoặc tập bắp chân nặng. Có thể chuyển sang các hoạt động ít tạo lực kéo hơn như đạp xe nhẹ, bơi hoặc đi bộ ngắn trên mặt phẳng nếu không làm đau tăng.
• Giày dép cũng cần được điều chỉnh. Nên chọn giày vừa chân, phần gót ổn định, đế không quá mỏng. Một số trường hợp đau nhiều khi bước có thể thấy dễ chịu hơn với miếng nâng gót tạm thời, vì nó giúp giảm lực kéo lên gân. Tuy nhiên, không nên phụ thuộc lâu dài nếu chưa phục hồi sức mạnh cơ bắp chân.
• Khi đau đã dịu, các bài tập phục hồi nên được tăng dần. Có thể bắt đầu bằng co duỗi cổ chân nhẹ, siết cơ bắp chân, sau đó chuyển sang bài nâng gót hai chân, rồi nâng gót một chân nếu chịu được. Nguyên tắc là đau không tăng rõ trong lúc tập và không đau nhiều hơn vào ngày hôm sau.
• Kéo giãn bắp chân cần thực hiện vừa phải. Với đau ở đoạn giữa gân, giãn cơ nhẹ có thể hữu ích. Với đau tại điểm bám gân, cần tránh kéo giãn quá sâu trong giai đoạn đầu. Việc tập quá nóng vội thường khiến đau kéo dài hơn so với phục hồi từng bước.

Viêm gân Achilles là nguyên nhân thường gặp gây đau sau gót chân, đau cổ chân phía sau và đau tăng khi chạy, nhảy, nhón chân hoặc leo cầu thang. Tình trạng này chủ yếu liên quan đến quá tải gân, cơ bắp chân căng yếu, giày dép chưa phù hợp hoặc tăng vận động quá nhanh. Cách chăm sóc hiệu quả không chỉ là nghỉ vài ngày, mà cần giảm tải đúng lúc, điều chỉnh hoạt động, chọn giày phù hợp và phục hồi sức mạnh cơ bắp chân theo lộ trình.

Nếu bạn cần được tư vấn thêm về tình trạng sức khỏe của mình hoặc tìm sản phẩm hỗ trợ phù hợp, vui lòng liên hệ tổng đài miễn cước 1800 2295 hoặc truy cập website của Dược phẩm Tuệ Tĩnh để đọc thêm nhiều bài viết hữu ích khác về sức khỏe.