Xơ gan cổ trướng: Nguyên nhân và phương pháp điều trị

Mục lục

Xơ gan cổ trướng là giai đoạn muộn nhất của bệnh lý xơ gan, khi gan đã bị tàn phá nặng và mất đi khả năng duy trì hoạt động bình thường. Từ “cổ trướng” được dùng để chỉ tình trạng chất lỏng (nước) tích tụ lại với số lượng lớn bên trong ổ bụng, làm vùng bụng của người bệnh phình to bất thường.

Cố vấn chuyên môn PGS. Nguyễn Quang Duật – Trưởng khoa Tiêu hóa Bệnh viện Việt Pháp, Ủy viên Thường vụ Ban chấp hành Hội Khoa học Tiêu hóa Việt Nam.

Tổng quan về bệnh xơ gan cổ trướng

Gan người khỏe mạnh rất mềm, có khả năng lọc sạch chất độc từ máu và sản xuất ra dịch tiêu hóa. Tuy nhiên, khi chuyển sang giai đoạn xơ gan cổ trướng, phần lớn các mô thịt mềm mại này đã chết đi, bị thay thế bằng những dải sẹo xơ cứng ngắc. Bề mặt lá gan co rút lại và nổi đầy các cục sần sùi.

Máu bị nghẽn lại sẽ tạo ra áp lực lớn, đẩy phần nước có trong máu rò rỉ ra bên ngoài thành mạch và chảy thẳng vào khoảng trống trong ổ bụng. Lượng nước này đọng lại ngày một nhiều, có thể lên tới hàng chục lít, làm bụng căng tròn như một quả bóng.

Hiện nay, chưa có loại thuốc nào có thể làm tan các mảng sẹo xơ cứng giúp gan như ban đầu. Bệnh xơ gan cổ trướng không thể chữa khỏi tận gốc (ngoại trừ phương pháp ghép lá gan mới). Tuy nhiên, nếu tuân thủ đúng phác đồ điều trị, người bệnh hoàn toàn có thể kiểm soát được lượng nước trong bụng, ngăn chặn tình trạng nhiễm trùng và kéo dài thời gian sống thêm nhiều năm.

Xơ gan cổ trướng khiến gan bị xơ hóa nhanh, không còn độ mền như trước — *Người mắc xơ gan cổ trướng thì gan thường xơ và cứng hơn hẳn*

Nguyên nhân dẫn bệnh xơ gan

Quá trình xơ hóa làm hỏng gan không xảy ra đột ngột chỉ sau vài ngày, mà là hệ quả của việc gan bị tổn thương liên tục trong thời gian dài. Các tác nhân phổ biến nhất dẫn đến tình trạng suy kiệt gan bao gồm:

Nhiễm virus viêm gan B và C: Các loại virus này khi xâm nhập vào máu sẽ bám lại ở gan trong nhiều năm và âm thầm phá hủy các tế bào gan. Vết thương do virus gây ra khi lành lại sẽ tạo thành sẹo, lâu dần làm toàn bộ lá gan bị xơ cứng.
Lạm dụng rượu bia: Thường xuyên nạp vào cơ thể một lượng cồn lớn sẽ ép gan phải hoạt động quá sức để lọc bỏ chất độc. Tình trạng ngộ độc cồn lặp đi lặp lại khiến tế bào gan bị viêm, sưng tấy và chết đi, sau đó chuyển hóa thành các dải xơ không thể phục hồi.
Tích tụ mỡ trong gan: Tình trạng này thường gặp ở những người bị béo phì, ăn quá nhiều đồ béo ngọt hoặc mắc bệnh tiểu đường. Lượng mỡ thừa đọng lại bên trong gan sẽ gây viêm, từ đó phá hủy dần cấu trúc của lá gan.

Dấu hiệu nhận biết bệnh xơ gan cổ trướng

Thực tế cho thấy, các tổn thương tại gan thường diễn ra âm thầm, không gây đau đớn. Đa số người mắc bệnh chỉ phát hiện ra tình trạng của mình khi gan đã mất chức năng và chuyển sang giai đoạn cuối. Lúc này, tình trạng tích tụ nước sẽ bộc lộ ra bên ngoài qua những dấu hiệu hình thể rất rõ rệt:

Vòng bụng phình to căng cứng: Ổ bụng tích tụ nhiều dịch lỏng làm vùng bụng to lên nhanh chóng và trễ xuống dưới. Bề mặt da bụng căng bóng, nổi rõ các đường gân xanh ngoằn ngoèo, phần rốn thường bị áp lực nước đẩy lồi ra ngoài.
Sưng phù hai chân: Tích nước không chỉ ở bụng mà còn lan xuống vùng cẳng chân và bàn chân. Khi dùng ngón tay ấn mạnh vào da vùng mắt cá chân rồi thả ra, da sẽ bị lõm xuống và rất lâu sau mới phồng lên lại.
Khó thở và mệt mỏi: Khối lượng nước lớn trong bụng đè ép ngược lên phía ngực, làm thu hẹp không gian của phổi. Điều này khiến người bệnh luôn cảm thấy nặng ngực, thở dốc và rất khó thở khi nằm ngửa.
Vàng da và suy nhược cơ thể: Do gan không còn khả năng lọc máu, chất thải màu vàng ứ đọng lại làm vàng da vàng mắt. Người bệnh ăn uống không tiêu, cơ bắp ở tay và vai teo nhỏ lại, gầy gò ốm yếu trái ngược hoàn toàn với bụng phình to.

Ngiười bị xơ gan cổ trướng không chỉ bị tích nước bụng mà còn bị phù chân — *Phù chân do tích nước có thể là dấu hiệu dễ nhận thấy nhưng bị bỏ qua*

Các phương pháp điều trị

Mặc dù không thể đảo ngược quá trình xơ hóa nhưng vẫn có các biện pháp can thiệp trực tiếp để rút lượng nước ứ đọng, giúp người bệnh giảm bớt sự đau tức và ngăn chặn các biến chứng vỡ mạch máu.

Nhóm thuốc lợi tiểu

Thuốc lợi tiểu sẽ kích thích thận hoạt động mạnh, ép cơ thể đào thải lượng nước và lượng muối dư thừa trong máu ra ngoài theo đường đi tiểu. Việc đi tiểu nhiều lần trong ngày sẽ giúp vòng bụng từ từ xẹp xuống. Người bệnh cần uống thuốc đúng giờ và đi xét nghiệm máu thường xuyên để theo dõi chức năng thận.

Chọc hút dịch trực tiếp qua da

Trường hợp bụng quá to, gây khó thở nghiêm trọng hoặc người bệnh không đáp ứng với thuốc lợi tiểu, bác sĩ sẽ thực hiện thủ thuật chọc hút. Bác sĩ dùng một chiếc kim dài đâm xuyên qua da bụng, nối với một đường ống để hút trực tiếp vài lít nước ra ngoài. Cảm giác căng tức và khó thở sẽ biến mất ngay lập tức. Tuy nhiên, sau một thời gian, dịch lỏng vẫn có thể tự đọng lại và bụng sẽ to lên như cũ.

Phẫu thuật ghép gan

Khi các phương pháp dùng thuốc và chọc hút không còn hiệu quả, sức khỏe suy kiệt hoàn toàn, ghép gan là phương án cuối cùng. Mổ lấy gan đã chai cứng ra khỏi cơ thể và ghép vào một phần gan hoặc toàn bộ lá gan khỏe mạnh của người hiến tặng. Lá gan mới khi hoạt động tốt sẽ giải quyết tình trạng ứ nước và vàng da.

Ghép gan là phương pháp can thiệp điều trị sau cùng người xơ gan — *Ghép gan là phương pháp cuối khi các phương pháp trên không còn hiệu quả*

Chế độ ăn uống hạn chế tích nước

Việc điều trị bằng thuốc sẽ hoàn toàn vô tác dụng nếu người bệnh không chịu thay đổi thói quen ăn uống. Kiểm soát chặt chẽ nguồn thực phẩm nạp vào hàng ngày là bước bắt buộc để giữ cho ổ bụng không bị căng nước trở lại:

Ăn nhạt và kiêng muối: Muối có tính chất giữ nước, khi ăn thức ăn có vị mặn, lượng nước ứ đọng ở bụng sẽ tăng lên rất nhanh. Người bệnh bắt buộc phải ăn thức ăn luộc nhạt, không chấm thêm nước mắm, nước tương và loại bỏ ngay đồ ăn đóng hộp, dưa cà muối chua ra khỏi mâm cơm.
Tránh xa rượu bia: Tuyệt đối không được uống dù rượu hay bia. Ngừng nạp chất cồn là cách duy nhất để bảo vệ những phần gan khỏe mạnh còn lại không bị ngộ độc thêm.
Hạn chế lượng nước uống vào: Tùy theo mức độ phù nề, người bệnh giới hạn lượng nước nạp vào cơ thể mỗi ngày (thường không quá 1.5 lít). Lượng nước này đã bao gồm cả nước lọc, nước canh và nước ép trái cây.

Bệnh xơ gan cổ trướng là tình trạng gan đã bị chai cứng nghiêm trọng, dẫn đến việc nước rò rỉ và ứ đọng số lượng lớn bên trong khoang bụng. Tình trạng này làm người bệnh mệt mỏi, khó thở và sưng phù cơ thể. Dù không thể chữa lành lá gan đã xơ, nhưng bằng cách phát hiện sớm và can thiệp y tế đúng lúc, người bệnh vẫn có thể duy trì ổn định sức khỏe.

Nếu bạn cần được tư vấn thêm về tình trạng sức khỏe của mình hoặc tìm sản phẩm hỗ trợ phù hợp, vui lòng liên hệ tổng đài miễn cước 1800 2295 hoặc truy cập website của Dược phẩm Tuệ Tĩnh để đọc thêm nhiều bài viết hữu ích khác về sức khỏe.