Hội chứng Sjogren: Nguyên nhân và biến chứng gặp phải

Khi thường xuyên cảm thấy mắt khô rát, kèm miệng khô, khó nuốt thức ăn, nhiều người nghĩ đó chỉ là do thời tiết hanh khô hoặc do uống ít nước. Tuy nhiên, nếu tình trạng này kéo dài liên tục, đây rất có thể là biểu hiện của hội chứng Sjogren. Một bệnh lý liên quan đến sự rối loạn hoạt động của hệ miễn dịch trong cơ thể. Hội chứng Sjogren là gì, tại sao chúng ta mắc phải?

Cố vấn chuyên môn TS Dược Bùi Thị Bình – Trưởng Khoa Dược Trường Đại học Y Dược Thái Bình.

• Phụ thuộc cảm xúc là gì? Dấu hiệu và cách cải thiện
• Nghiệm pháp MSLT là gì? Quy trình và ý nghĩa kết quả
• Rối loạn tăng động giảm chú ý ở người lớn

Tổng quan về hội chứng Sjogren?

Hội chứng Sjogren (hay còn gọi là bệnh tự miễn Sjogren) là một bệnh lý xảy ra có liên quan đến hệ thống phòng vệ của cơ thể. Thông thường, hệ miễn dịch bảo vệ chúng ta khỏi vi khuẩn và virus. Nhưng ở hội chứng Sjogren, hệ miễn dịch lại tấn công nhầm vào chính các tuyến làm nhiệm vụ tiết ra chất lỏng của cơ thể, khiến các tuyến này bị sưng viêm và không thể sản xuất đủ lượng nước cần thiết. Mục tiêu bị tấn công nhiều nhất là tuyến nước mắt và tuyến nước bọt.

Tỷ lệ mắc bệnh ảnh hưởng đến khoảng 0,5% đến 1,0% dân số, con số này gần bằng một nửa so với bệnh viêm khớp dạng thấp. Căn bệnh này có thể xuất hiện ở bất kỳ độ tuổi nào, nhưng triệu chứng bộc lộ rõ ràng nhất ở những người trong độ tuổi từ 40 đến 60 tuổi. Đặc biệt, sự chênh lệch giới tính rất lớn khi có đến 90% người mắc bệnh là phụ nữ (tỷ lệ nữ so với nam là 9:1).

Hội chứng Sjogren được chia làm hai dạng:

• Dạng nguyên phát là khi bệnh xuất hiện độc lập một mình.
• Dạng thứ phát là khi bệnh kết hợp với nhiều bệnh lý tự miễn khác đang có sẵn trong cơ thể như viêm khớp dạng thấp, bệnh lupus ban đỏ, xơ cứng bì, viêm đa cơ hoặc xơ gan.

Do các dấu hiệu của bệnh diễn ra từ từ và dễ bị nhầm lẫn với việc lão hóa tự nhiên, việc chẩn đoán thường gặp nhiều khó khăn. Thực tế có khoảng một nửa số người mắc bệnh phải chịu đựng các triệu chứng nhiều năm trời trước khi được phát hiện chính xác.

Nguyên nhân gây ra hội chứng Sjogren

Nguyên nhân gây ra hội chứng Sjogren thường không xuất hiện đơn lẻ mà nó thường khởi phát do sự kết hợp của ba yếu tố chính dưới đây:

Di truyền từ gia đình

Căn bệnh này có sự liên kết chặt chẽ với hệ thống gen. Nếu trong gia đình bạn có người thân từng mắc hội chứng Sjogren, bệnh viêm khớp dạng thấp, lupus ban đỏ hoặc các bệnh liên quan đến tuyến giáp, bạn sẽ có nguy cơ mắc bệnh cao hơn những người khác. Các gen này khiến hệ miễn dịch của cơ thể dễ bị kích thích và nhạy cảm hơn bình thường.

Tác động virus và vi khuẩn

Một người có thể mang gen bệnh nhưng sống khỏe mạnh bình thường. Tuy nhiên, khi người đó vô tình bị nhiễm một loại virus hoặc vi khuẩn (như virus viêm gan C, virus Epstein-Barr), hệ miễn dịch sẽ được kích hoạt để chống lại mầm bệnh.

Sau khi tiêu diệt xong virus, do bị lỗi nhận diện, hệ miễn dịch không dừng lại mà tiếp tục tấn công lan sang các mô khỏe mạnh của tuyến nước bọt và tuyến nước mắt.

Thay đổi nội tiết tố ở phụ nữ

Với tỷ lệ 9 nữ trên 1 nam giới mắc bệnh, nội tiết tố nữ (Estrogen) đóng một vai trò cực kỳ quan trọng. Người mắc hội chứng Sjogren thường bùng phát mạnh mẽ nhất khi phụ nữ bước vào giai đoạn tiền mãn kinh và mãn kinh (từ 40 tuổi trở lên).

Sự sụt giảm đột ngột hoặc mất cân bằng lượng hormone trong giai đoạn này được xem là một chất xúc tác thúc đẩy hệ miễn dịch bắt đầu tấn công các tuyến tiết dịch.

Dấu hiệu nhận biết hội chứng Sjogren

Biểu hiện của bệnh tập trung chủ yếu vào sự thiếu hụt độ ẩm, gây ra sự khô hạn trên toàn bộ cơ thể. Dưới đây là những dấu hiệu rõ rệt nhất mà người bệnh phải đối mặt hàng ngày:

Khô mắt kéo dài

Tuyến nước mắt không sản xuất đủ nước làm cho bề mặt nhãn cầu mất đi lớp màng bôi trơn bảo vệ. Người bệnh luôn có cảm giác cộm xốn, ngứa ngáy, nóng rát giống như có một hạt cát liên tục cọ xát bên trong mắt.

Hai mắt thường xuyên bị đỏ, rất nhạy cảm và chói khi nhìn vào ánh sáng mặt trời hoặc màn hình điện thoại. Sau một đêm ngủ dậy, lớp dịch nhầy đặc lại có thể khiến hai mí mắt dính chặt vào nhau, rất khó mở mắt.

Khô miệng và khó ăn uống

Khoang miệng thiếu nước bọt trầm trọng khiến người bệnh luôn cảm thấy khô khốc, lợm giọng. Cảm giác khát nước diễn ra liên tục nhưng việc uống nước không giải quyết được vấn đề.

Việc thiếu nước bọt làm thức ăn không được làm mềm, khiến người bệnh gặp khó khăn lớn khi nhai và nuốt các loại thức ăn khô như bánh mì, lương khô, các loại hạt. Ngoài ra, giọng nói thường xuyên bị khàn đặc, hụt hơi khi phải nói chuyện lâu, và cảm giác ngon miệng bị giảm sút do lưỡi mất đi độ nhạy bén.

Khô rát vùng niêm mạc khác

Hội chứng Sjogren không chừa bất kỳ tuyến tiết chất nhờn nào trên cơ thể. Da của người bệnh thường rất khô, dễ bong tróc vảy và ngứa ngáy. Bên trong hốc mũi bị khô cứng, đóng vảy dày và rất dễ bị chảy máu cam khi thời tiết lạnh.

Đối với phụ nữ, tình trạng khô âm đạo là một nỗi ám ảnh, gây đau đớn khó chịu trong sinh hoạt vợ chồng và làm tăng nguy cơ viêm nhiễm đường sinh dục.

Đau nhức khớp và mệt mỏi

Bên cạnh các dấu hiệu khô rát, khoảng 50% người mắc bệnh phàn nàn về tình trạng đau nhức các khớp xương.

Các khớp ngón tay, cổ tay, đầu gối có thể bị sưng nhẹ, đau âm ỉ và có cảm giác cứng nhắc vào mỗi buổi sáng. Đi kèm với đó là trạng thái mệt mỏi kinh niên, cơ thể luôn cảm thấy uể oải, kiệt sức dù đã nghỉ ngơi đầy đủ.

Biến chứng nguy hiểm có thể xảy ra

Nước bọt và nước mắt không chỉ là chất lỏng thông thường, chúng chứa các thành phần tiêu diệt vi khuẩn và bảo vệ tế bào. Việc thiếu hụt lâu dài hai chất này sẽ dẫn đến những tổn thương thực tế:

Ảnh hưởng răng miệng

Nước bọt làm nhiệm vụ rửa trôi thức ăn thừa và trung hòa acid trong miệng. Khi không có nước bọt, vi khuẩn sẽ sinh sôi với tốc độ chóng mặt. Người bệnh sẽ bị sâu răng hàng loạt, tụt lợi, hôi miệng. Rất nhiều người gặp tình trạng nhiễm nấm miệng, bộc lộ qua các mảng màu trắng đục, đau rát mọc đầy trên lưỡi và hai bên má trong.

Tổn thương bề mặt giác mạc

Nước mắt duy trì độ trơn láng cho nhãn cầu. Khi mắt quá khô, mỗi lần chớp mắt, mí mắt sẽ chà xát mạnh vào bề mặt giác mạc. Sự chà xát liên tục này gây ra các vết trầy xước, dẫn đến viêm loét giác mạc. Nếu không được cấp ẩm kịp thời, các vết loét này có thể để lại sẹo, làm mờ tầm nhìn vĩnh viễn.

Ảnh hưởng đến cơ quan nội tạng

Dù hiếm gặp hơn, nhưng hệ miễn dịch có thể tiếp tục tấn công sang các bộ phận khác. Tổn thương ở phổi gây ra các cơn ho khan kéo dài, khó thở. Tổn thương ở dây thần kinh gây cảm giác tê rần ở bàn tay, bàn chân. Đặc biệt, những người mắc hội chứng Sjogren có nguy cơ phát triển bệnh ung thư hạch bạch huyết (một loại ung thư của hệ thống miễn dịch) cao hơn từ 10 đến 40 lần so với người bình thường.

Tóm lại, hội chứng Sjogren là một căn bệnh tự miễn mãn tính, gây nhiều phiền toái qua tình trạng khô mắt, khô miệng nghiêm trọng. Tuy nhiên, bằng việc hiểu rõ căn bệnh, tuân thủ việc dùng các sản phẩm tạo độ ẩm và chăm sóc cơ thể đúng cách, người bệnh hoàn toàn có thể kiểm soát được triệu chứng, bảo vệ an toàn cho răng miệng, đôi mắt và tiếp tục duy trì nhịp sống sinh hoạt khỏe mạnh hàng ngày.

Nếu bạn cần được tư vấn thêm về tình trạng sức khỏe của mình hoặc tìm sản phẩm hỗ trợ phù hợp, vui lòng liên hệ tổng đài miễn cước 1800 2295 hoặc truy cập website của Dược phẩm Tuệ Tĩnh để đọc thêm nhiều bài viết hữu ích khác về sức khỏe.