Cứng cổ kéo dài: Nguyên nhân, cách xử lý và thói quen cần tránh

Cứng cổ là tình trạng cổ khó xoay, khó cúi ngửa hoặc có cảm giác căng chặt quanh vùng gáy, vai và lưng trên. Người bị cứng cổ thường thấy quay đầu sang hai bên kém linh hoạt, phải xoay cả thân người khi nhìn sang ngang hoặc cảm thấy đau nhói nếu cố vận động quá tầm. Nếu bị cứng cổ kéo dài, tái phát nhiều lần, kèm đau lan xuống tay, tê bì hoặc yếu tay, cần phân biệt với các vấn đề sâu hơn như thoái hóa đốt sống cổ, thoát vị đĩa đệm cổ hoặc kích thích dây thần kinh.

Cố vấn chuyên môn Dược phẩm Tuệ Tĩnh, TS BS CKII Nguyễn Thị Thanh Hương – Chủ nhiệm khoa Lão Bệnh viện Y học cổ truyền Quân đội Trung Ương.

• Thoát vị đĩa đệm cổ: Dấu hiệu, nguyên nhân nhận biết
• 5 dấu hiệu ở khớp gối mà bạn nên biết?
• Viêm lồi cầu trong xương cánh tay: Nguyên nhân, dấu hiệu

Cứng cổ kéo dài thường bắt đầu từ đâu?

Cứng cổ không chỉ là cảm giác đau, người bệnh có thể cúi xuống khó, ngửa cổ thấy căng hoặc quay đầu sang một bên bị hạn chế. Khi cố xoay, vùng gáy hoặc vai có thể đau nhói, làm người bệnh ngại cử động.

Trong nhiều trường hợp, cơ vùng cổ bị co lại để bảo vệ khu vực đang bị kích thích. Đây là phản ứng tự nhiên của cơ thể. Ví dụ, sau khi ngủ lệch cổ, làm việc quá lâu hoặc bê vác sai tư thế, cơ có thể co cứng để hạn chế chuyển động. Cảm giác cứng cổ vì vậy thường đi kèm đau mỏi cổ vai gáy.

Nếu chỉ cứng nhẹ và cải thiện dần sau vận động nhẹ, nguyên nhân thường nghiêng về cơ và tư thế. Nếu cổ bị cứng nhiều ngày, đau tăng, lan xuống tay hoặc kèm tê bì, cần chú ý thêm đến cột sống cổ và dây thần kinh.

Những nguyên nhân khiến cổ bị cứng

Cứng cổ kéo dài có thể đến từ nhiều thói quen và tình trạng khác nhau. Mỗi nguyên nhân sẽ có cách xử lý riêng, vì vậy không nên chỉ xoa bóp chung chung mà bỏ qua hoàn cảnh xuất hiện cơn đau.

Ngủ sai tư thế

Gối quá cao, quá thấp, tư thế nằm ngủ như nằm sấp hoặc nằm nghiêng khiến cổ lệch trong nhiều giờ có thể làm cơ cổ co cứng. Sáng dậy, người bệnh thường khó quay đầu, đau lệch một bên cổ hoặc đau lan xuống vai.

Cúi đầu lâu khi làm việc

Ngồi máy tính, cúi điện thoại, đọc tài liệu hoặc may vá nhiều giờ khiến đầu đưa ra trước, vai co lại và cơ gáy phải làm việc liên tục. Cứng cổ do tư thế thường tăng vào cuối ngày, giảm khi nghỉ nhưng dễ tái phát nếu thói quen không thay đổi.

Căng thẳng và co cơ vùng vai gáy

Khi căng thẳng, nhiều người vô thức nâng vai, siết hàm, gồng cổ. Cơ vùng cổ vai bị co trong thời gian dài dẫn đến cảm giác căng cứng, nặng đầu, mỏi gáy hoặc nhức đầu sau gáy.

Thoái hóa đốt sống cổ

Ở người trung niên, cao tuổi hoặc người có thói quen cúi cổ nhiều năm, cứng cổ có thể liên quan đến thoái hóa đốt sống cổ. Biểu hiện thường là cổ cứng buổi sáng, xoay cổ nghe lạo xạo, đau mỏi vai gáy và có thể đau lan xuống tay nếu rễ thần kinh bị kích thích.

Vận động cổ đột ngột

Xoay cổ nhanh, bê vật nặng sai tư thế, tập thể thao không khởi động hoặc phanh xe đột ngột có thể làm cơ và dây chằng vùng cổ bị kéo căng. Cơn cứng cổ trong trường hợp này thường xuất hiện sau một hoạt động cụ thể.

Cứng cổ khác gì với đau cổ thông thường?

Đau cổ thông thường chủ yếu là cảm giác đau, nhức hoặc mỏi. Cứng cổ lại làm khả năng vận động bị hạn chế rõ hơn. Người bệnh có thể không đau dữ dội nhưng quay đầu rất khó, đặc biệt khi lái xe, làm việc hoặc nhìn sang hai bên.

Có thể tự phân biệt qua một số điểm:

• Đau cổ do cơ thường đau khi ấn vào vùng cơ căng.
• Cứng cổ làm xoay, cúi, ngửa cổ bị giới hạn.
• Cứng cổ sau ngủ sai tư thế thường đau lệch một bên.
• Cứng cổ do làm việc lâu thường đi kèm vai co cứng.
• Cứng cổ kèm tê tay cần chú ý dây thần kinh vùng cổ.
• Cứng cổ kèm sốt, đau đầu dữ dội hoặc mệt nhiều không nên tự xử lý tại nhà.

Nếu chỉ cứng do cơ, vận động nhẹ và điều chỉnh tư thế thường hữu ích. Nếu có dấu hiệu thần kinh hoặc triệu chứng toàn thân, cần thận trọng hơn.

Làm gì khi cổ đang bị cứng?

Khi cổ bị cứng, nhiều người có thói quen xoay mạnh hoặc bẻ cổ để tạo tiếng kêu. Cách này có thể làm dễ chịu tạm thời nhưng không phù hợp, nhất là khi cổ đang đau nhói hoặc có tê lan xuống tay. Hướng an toàn hơn là làm mềm cơ từ từ và đưa cổ trở lại vận động nhẹ.

Một số cách có thể thực hiện:

• Chườm ấm vùng cổ vai gáy 10–15 phút nếu cơ căng cứng.
• Xoay vai chậm ra sau để giảm co cứng vùng vai.
• Thu cằm nhẹ, giữ vài giây rồi thả lỏng.
• Quay đầu từng chút trong biên độ không đau.
• Tránh cúi điện thoại hoặc ngồi máy tính quá lâu khi cổ đang cứng.
• Không kéo giãn cổ bằng lực mạnh hoặc nhờ người bẻ cổ.

Nếu cứng cổ mới xuất hiện sau một động tác mạnh hoặc va chạm, có thể nghỉ ngơi tương đối và tránh vận động cổ quá mức trong giai đoạn đầu. Nếu vùng cổ hơi đau nhức mới, chườm mát ngắn có thể phù hợp hơn chườm nóng.

Thay đổi thói quen cổ vai gáy

Tình trạng cứng cổ  kéo dài rất dễ tái phát nếu cổ thường xuyên bị giữ trong một tư thế. Người làm việc văn phòng nên kiểm tra lại chiều cao màn hình, vị trí ghế, bàn phím và thói quen dùng điện thoại. Cổ cần được thay đổi tư thế đều đặn, không nên giữ cố định quá lâu.

Một số điều chỉnh quan trọng gồm:

• Đặt màn hình ngang tầm mắt.
• Giữ vai thả lỏng khi làm việc.
• Nghỉ ngắn sau mỗi 30–45 phút ngồi lâu.
• Dùng tai nghe khi phải gọi điện dài.
• Không kê gối quá cao khi ngủ.
• Hạn chế nằm sấp vì cổ phải xoay lệch.
• Tập nhẹ vùng cổ, vai, lưng trên mỗi ngày.
• Tăng vận động toàn thân, không chỉ tập riêng cổ.

Cơ cổ vai khỏe và linh hoạt sẽ giúp cổ chịu tải tốt hơn. Vì vậy, phòng cứng cổ không chỉ nằm ở việc tránh tư thế xấu mà còn cần duy trì vận động đều, đặc biệt với người ít vận động hoặc làm việc ngồi nhiều.

Những người gặp tình trạng cứng cổ kéo dài có thể do ngủ sai tư thế, cúi đầu lâu, căng thẳng, vận động cổ đột ngột hoặc thoái hóa đốt sống cổ. Tình trạng này thường làm cổ khó xoay, đau mỏi vùng gáy, vai và ảnh hưởng đến sinh hoạt hằng ngày. Nếu cứng cổ kéo dài, đau lan xuống tay, tê bì, yếu tay hoặc kèm dấu hiệu bất thường, người bệnh nên được kiểm tra để xác định nguyên nhân chính xác hơn.

Nếu bạn cần được tư vấn thêm về tình trạng sức khỏe của mình hoặc tìm sản phẩm hỗ trợ phù hợp, vui lòng liên hệ tổng đài miễn cước 1800 2295 hoặc truy cập website của Dược phẩm Tuệ Tĩnh để đọc thêm nhiều bài viết hữu ích khác về sức khỏe.