Viêm bao hoạt dịch: Nguyên nhân đau sưng quanh khớp

Bao hoạt dịch có vai trò như một lớp đệm giúp giảm ma sát giữa xương, gân, cơ và da. Khi bao hoạt dịch bị viêm, vùng quanh khớp không còn trượt êm như bình thường, từ đó gây đau, sưng, nóng nhẹ hoặc hạn chế vận động. Viêm bao hoạt dịch không phải lúc nào cũng nghiêm trọng, nhưng nếu kéo dài, tái phát nhiều lần hoặc nhầm với viêm khớp, việc chăm sóc sai cách có thể khiến khớp đau dai dẳng hơn.

Cố vấn chuyên môn Dược phẩm Tuệ Tĩnh, TS BS CKII Nguyễn Thị Thanh Hương – Chủ nhiệm khoa Lão Bệnh viện Y học cổ truyền Quân đội Trung Ương

• Thoái hóa khớp ngón cái: Vì sao đau khi cầm nắm, vặn xoay?
• Viêm gân Achilles là gì và dấu hiệu dễ nhận biết
• Đau khớp gối khi trời lạnh: Nguyên nhân và cách giảm đau

Tại sao viêm bao hoạt dịch lại gây đau?

Cần hình dung bao hoạt dịch như những túi nhỏ chứa dịch nằm quanh khớp. Các túi này giúp mô mềm trượt qua xương dễ dàng hơn khi cơ thể vận động. Nhờ có bao hoạt dịch, những động tác như giơ tay, gập gối, chống khuỷu, bước đi hoặc nằm nghiêng diễn ra êm hơn.

Khi một vùng khớp bị tì đè lâu, vận động quá mức hoặc bị va chạm, bao hoạt dịch có thể bị kích thích. Lúc này, túi dịch sưng lên, thành bao nhạy cảm hơn và gây đau khi cử động. Cơn đau thường nằm khá rõ ở một vị trí, khác với đau mỏi lan rộng do cơ.

Ví dụ, viêm bao khuỷu tay có thể làm vùng mỏm khuỷu sưng tròn như có túi mềm. Viêm bao hông thường gây đau mặt ngoài hông, đau khi nằm nghiêng. Viêm bao vai có thể khiến vai đau khi nâng tay hoặc nằm đè lên bên đau. Cùng là viêm bao hoạt dịch, nhưng biểu hiện ở mỗi khớp sẽ khác nhau.

Những vị trí dễ bị viêm bao hoạt dịch

Viêm bao hoạt dịch có thể xuất hiện ở nhiều khớp, nhưng thường gặp hơn tại những vùng phải chịu ma sát, tì đè hoặc vận động lặp lại. Mỗi vị trí có một kiểu đau riêng, nên cần quan sát đúng vùng đau để tránh nhầm với bệnh lý xương khớp khác.

• Viêm bao hoạt dịch vai: Ở vai, bao hoạt dịch nằm gần gân chóp xoay và vùng dưới mỏm cùng vai. Khi bị kích thích, người bệnh thường đau khi giơ tay, đưa tay qua đầu, mặc áo hoặc nằm nghiêng bên vai đau. Tình trạng này dễ đi kèm viêm gân vai, khiến cơn đau kéo dài, đau mỏi vai gáy nếu vẫn tiếp tục làm việc trên cao hoặc tập vai quá sức.
• Viêm bao hoạt dịch khuỷu tay: Khuỷu tay dễ bị viêm bao hoạt dịch khi thường xuyên chống khuỷu lên bàn, va chạm trực tiếp hoặc tì đè lâu. Vùng sau khuỷu có thể sưng mềm, căng, đau khi chạm vào. Một số trường hợp sưng nhiều nhưng đau không quá dữ dội, khiến người bệnh chủ quan.
• Viêm bao hoạt dịch hông: Thường gây đau mặt ngoài hông, đau khi nằm nghiêng, leo cầu thang, đứng lâu hoặc đi bộ nhiều. Cơn đau có thể lan xuống mặt ngoài đùi nên dễ bị nhầm với đau thần kinh hoặc đau khớp háng.
• Viêm bao hoạt dịch gối: Vùng đầu gối có nhiều bao hoạt dịch. Người hay quỳ gối, làm việc trên nền cứng, chơi thể thao hoặc bị va đập trực tiếp dễ bị đau và sưng quanh gối. Nếu vùng trước gối sưng rõ sau khi quỳ nhiều, cần chú ý đến bao hoạt dịch trước xương bánh chè.
• Viêm bao hoạt dịch quanh gót chân: Bao hoạt dịch gần gân Achilles hoặc phía sau gót có thể bị kích thích do giày cọ xát, chạy nhiều, leo dốc hoặc gân gót quá tải. Người bệnh thường đau sau gót, đau khi đi giày cứng hoặc khi nhón chân.

Vì sao viêm bao hoạt dịch dễ tái phát?

Viêm bao hoạt dịch thường không chỉ do một lần vận động. Nhiều trường hợp là kết quả của một thói quen kéo dài, khiến bao hoạt dịch liên tục bị ép hoặc ma sát. Nếu thói quen đó không thay đổi, cơn đau rất dễ quay lại. Các yếu tố thường làm viêm tái phát gồm:

• Tì khuỷu tay, quỳ gối hoặc nằm nghiêng đè lên vùng đau quá lâu.
• Làm việc lặp lại một động tác như nâng tay, leo cầu thang, chạy bộ, bê vác.
• Tập thể thao tăng cường độ quá nhanh.
• Giày dép cọ xát vào vùng sau gót.
• Cơ quanh khớp yếu làm khớp chịu tải kém ổn định.
• Không phục hồi vận động sau khi đau giảm.
• Quay lại lao động hoặc tập luyện nặng quá sớm.

Điểm quan trọng là giảm đau không đồng nghĩa bao hoạt dịch đã hết nhạy cảm hoàn toàn. Nếu khớp vừa đỡ đau đã tiếp tục tì đè hoặc vận động quá sức, vùng viêm có thể bị kích thích trở lại. 

Phân biệt viêm bao hoạt dịch với đau khớp thông thường

Viêm bao hoạt dịch thường gây đau ở vùng ngoài khớp hoặc quanh khớp, đặc biệt khi ấn vào đúng vị trí bao hoạt dịch. Trong khi đó, đau do thoái hóa khớp hoặc viêm khớp thường nằm sâu hơn trong khớp, kèm cứng khớp, giảm tầm vận động hoặc đau khi chịu lực.

Một số đặc điểm gợi ý viêm bao hoạt dịch gồm:

• Đau khu trú tại một điểm quanh khớp.
• Sưng mềm hoặc căng ở vùng tì đè.
• Đau tăng khi nằm, quỳ, chống khuỷu hoặc cử động lặp lại.
• Đau rõ khi ấn vào vùng bao hoạt dịch.
• Có thể đau dù khớp vẫn vận động được tương đối tốt.

Tuy nhiên, viêm bao hoạt dịch có thể đi kèm viêm gân, thoái hóa khớp hoặc chấn thương. Vì vậy, nếu đau kéo dài, sưng nóng đỏ nhiều, sốt, đau tăng nhanh hoặc khớp khó vận động rõ, người bệnh không nên chỉ tự xoa bóp tại nhà.

Cách giảm tác động lên bao hoạt dịch

Chăm sóc viêm bao hoạt dịch cần tập trung vào việc giảm tác nhân gây kích thích. Nếu bao hoạt dịch bị đau do tì đè, cần tránh đè trực tiếp lên vùng đó. Nếu đau do vận động lặp lại, cần giảm tạm thời tần suất và cường độ hoạt động.

Một số cách có thể áp dụng tùy vị trí đau:

• Tránh chống khuỷu tay lâu nếu đau ở khuỷu.
• Dùng đệm bảo vệ khi phải quỳ gối.
• Không nằm nghiêng trực tiếp lên bên hông hoặc vai đau.
• Chọn giày không cọ xát vùng sau gót.
• Giảm tạm thời chạy, leo dốc, nâng tay qua đầu nếu làm đau tăng.
• Chườm lạnh 10–15 phút sau hoạt động nếu vùng đau nhức hoặc sưng.
• Tập vận động nhẹ trong tầm không đau để khớp không bị cứng.

Khi cơn đau giảm, cần tăng vận động từ từ. Với vai và hông, nên phục hồi thêm sức mạnh cơ quanh khớp để giảm áp lực lên bao hoạt dịch. Với gối hoặc khuỷu, cần thay đổi tư thế làm việc để tránh tì đè lặp lại.

Những sai lầm khiến tình trạng viêm lâu khỏi

Một sai lầm thường gặp là xoa bóp mạnh vào vùng đang sưng. Nếu bao hoạt dịch đã bị kích thích, ấn mạnh liên tục có thể làm vùng này nhạy cảm hơn. Chườm nóng cũng không phải lúc nào phù hợp, nhất là khi vùng đau đang sưng, nóng hoặc mới viêm sau va chạm.

Sai lầm khác là chỉ nghỉ ngơi vài ngày rồi quay lại ngay hoạt động cũ. Ví dụ, người đau vai vẫn tiếp tục tập nâng tạ qua đầu, người đau hông vẫn nằm nghiêng bên đau, người đau khuỷu vẫn chống khuỷu lên bàn. Khi tác nhân gây kích thích chưa được loại bỏ, tình trạng viêm bao dễ tái phát.

Viêm bao hoạt dịch là tình trạng túi dịch quanh khớp bị sưng viêm, thường gây đau khu trú, sưng, nhạy cảm khi chạm vào và đau tăng khi tì đè hoặc vận động lặp lại. Tình trạng này có thể gặp ở vai, khuỷu tay, hông, đầu gối, gót chân và nhiều vị trí khác. Cách cải thiện cần bắt đầu từ việc giảm áp lực lên vùng đau, tránh động tác gây kích thích, chườm phù hợp và phục hồi vận động nhẹ nhàng.

Nếu bạn cần được tư vấn thêm về tình trạng sức khỏe hoặc tìm sản phẩm hỗ trợ phù hợp, vui lòng liên hệ tổng đài miễn cước 1800 2295 hoặc truy cập website của Dược phẩm Tuệ Tĩnh để đọc thêm nhiều bài viết hữu ích khác.