Đường lây viêm gan A: Dấu hiệu và cách phòng ngừa

Viêm gan A là một bệnh lý nhiễm trùng tại gan do virus HAV gây ra. Khác với viêm gan B và viêm gan C (lây qua đường máu), đường lây viêm gan A chủ yếu qua đường tiêu hóa.

Mặc dù bệnh thường diễn biến cấp tính và ít để lại di chứng, việc nắm rõ cách thức virus xâm nhập vào cơ thể giúp chủ động bảo vệ sức khỏe và ngăn ngừa nguy cơ lây nhiễm cho người thân.

• Vàng da vàng mắt: Nguyên nhân và dấu hiệu nhận biết
• Gan nhiễm mỡ độ 1 là gì? nguyên nhân và cách nhận biết
• Viêm gan B thể hoạt động và thể không hoạt động, nhận biết?

Cùng cố vấn TS Dược Bùi Thị Bình – Trưởng Khoa Dược Trường Đại học Y Dược Thái Bình – Cố vấn Công ty Dược phẩm Tuệ Tĩnh đi sâu hơn về vấn đề này.

Đường lây viêm gan A là gì?

Đường lây viêm gan A (HAV) diễn ra theo cơ chế phân – miệng. Virus tồn tại với số lượng rất lớn trong phân của người đang mắc bệnh gan. Nếu việc xử lý chất thải không đúng cách, virus sẽ phát tán ra môi trường và xâm nhập vào cơ thể người khỏe mạnh thông qua đường ăn uống.

Các con đường lây nhiễm chính:

• Nguồn nước ô nhiễm: Virus lây lan khi chất thải chứa mầm bệnh ngấm vào mạch nước ngầm hoặc nguồn nước sinh hoạt. Người khỏe mạnh uống nước chưa đun sôi, hoặc sử dụng đá lạnh làm từ nguồn nước ô nhiễm này sẽ bị nhiễm bệnh.
• Thực phẩm không đảm bảo vệ sinh: Thức ăn bị nhiễm virus khi được chế biến bởi người đang mang mầm bệnh nhưng không rửa tay sạch sau khi đi vệ sinh. Bên cạnh đó, các loại hải sản (hàu, ngao, sò) được đánh bắt ở vùng nước chứa nước thải sinh hoạt mang nguy cơ chứa virus rất cao nếu được ăn sống hoặc nấu chưa chín.
• Tiếp xúc trực tiếp người bệnh: Bệnh lây qua các tiếp xúc sinh hoạt gần gũi. Việc dùng chung bát đũa, ly uống nước, khăn mặt hoặc quan hệ tình dục (đặc biệt là tiếp xúc miệng – hậu môn) với người mang mầm bệnh đều tạo điều kiện cho virus xâm nhập.
• Môi trường tập thể: Bệnh rất dễ lây lan trong các khu vực đông người (nhà trẻ, trường học, doanh trại) khi đồ chơi, tay nắm cửa, bề mặt bàn ghế bị dính virus từ bàn tay chưa vệ sinh sạch sẽ của người bệnh.

Viêm gan A không lây qua đâu?

Để tránh tâm lý hoang mang quá mức, người bệnh và người nhà cần nắm rõ những con đường không làm lây lan virus viêm gan A.

• Đường hô hấp: Virus không tồn tại trong các hạt sương qua hơi thở. Do đó, bệnh không lây khi người bệnh hắt hơi, ho rải rác hoặc nói chuyện đối diện.
• Đường máu: Không giống như viêm gan B hay C, virus viêm gan A chỉ tồn tại trong máu với thời gian rất ngắn (vài ngày trước khi có triệu chứng). Do vậy, việc lây truyền qua kim tiêm hoặc truyền máu là trường hợp cực kỳ hiếm gặp.
• Từ mẹ sang con: Phụ nữ mang thai mắc viêm gan A thường không truyền virus sang thai nhi trong bụng.

Dấu hiệu nhận biết bệnh viêm gan

Sau khi xâm nhập vào cơ thể qua đường ăn uống, virus có thời gian ủ bệnh từ 15 đến 50 ngày. Khi virus bắt đầu làm tổn thương tế bào gan, cơ thể có biểu hiện khá rõ rệt.

• Rối loạn tiêu hóa: Bệnh nhân xuất hiện cảm giác buồn nôn, nôn mửa, chán ăn, sợ mùi thức ăn (đặc biệt là đồ nhiều dầu mỡ), đi ngoài phân lỏng và đau âm ỉ vùng bụng quanh rốn.
• Mệt mỏi và sốt nhẹ: Cơ thể rơi vào trạng thái bủn rủn, lờ đờ, đau nhức cơ bắp đi kèm với các cơn sốt nhẹ giống như cảm cúm.
• Vàng da và kết mạc mắt vàng: Gan bị viêm làm giảm khả năng lọc sắc tố mật (Bilirubin). Sắc tố này ứ đọng ngấm vào mô, làm da và tròng trắng mắt chuyển màu vàng sậm.
• Thay đổi màu chất thải: Nước tiểu sẫm màu (như nước chè đặc), trong khi phân lại mất đi màu vàng tự nhiên, trở nên nhạt màu hoặc bạc màu giống đất sét.

Biến chứng của viêm gan A

Điểm khác biệt lớn nhất của viêm gan A là bệnh thường diễn biến cấp tính (phát bệnh và tự khỏi trong vòng vài tuần đến vài tháng) và không chuyển sang giai đoạn mãn tính. Người bệnh sau khi khỏi sẽ có kháng thể bảo vệ suốt đời.

Tuy nhiên, trong một số trường hợp, bệnh có thể tiến triển nặng:

• Suy gan cấp tính: Xảy ra đột ngột, tế bào gan bị tổn thương ồ ạt khiến gan ngừng hoạt động. Tình trạng này thường gặp ở người cao tuổi hoặc những người đã có sẵn các bệnh lý về gan (như xơ gan, viêm gan B, viêm gan C). Suy gan cấp đe dọa trực tiếp đến tính mạng và cần phải ghép gan khẩn cấp.
• Ứ mật kéo dài: Tình trạng ngứa ngáy, vàng da, mệt mỏi có thể kéo dài liên tục từ 2 đến 3 tháng gây suy nhược cơ thể nghiêm trọng trước khi chức năng gan được phục hồi hoàn toàn.

Cách phòng ngừa lây nhiễm

Biện pháp phòng ngừa viêm gan A chủ yếu liên quan tới ý thức giữ gìn vệ sinh môi trường và vệ sinh an toàn thực phẩm. Ngoài ra, còn 1 số biện pháp khác như:

• Tiêm vắc-xin: Vắc-xin viêm gan A được khuyến cáo tiêm cho trẻ em từ 1 tuổi trở lên và những người lớn chưa có kháng thể.
• Rửa tay bằng xà phòng: Cần tạo thói quen rửa tay kỹ bằng xà phòng dưới vòi nước chảy (ít nhất 20 giây) trước khi chế biến thức ăn, trước khi ăn và đặc biệt là sau khi đi vệ sinh hoặc sau khi thay tã cho trẻ nhỏ.
• Thực hiện ăn chín, uống sôi: Tuyệt đối không ăn đồ sống. Các loại thịt, cá, hải sản (đặc biệt là động vật có vỏ như nghêu, sò, ốc) phải được đun nấu ở nhiệt độ cao (trên 85 độ C) trong thời gian đủ dài để tiêu diệt virus. Nước uống hàng ngày bắt buộc phải là nước đã đun sôi để nguội.

Việc nắm rõ đường lây viêm gan A giúp mỗi người xác định được tầm quan trọng của việc giữ gìn vệ sinh trong sinh hoạt. Bệnh lây lan nhanh chóng qua nguồn nước ô nhiễm, thực phẩm nấu chưa chín hoặc do không rửa tay sau khi đi vệ sinh. Dù viêm gan A thường có khả năng tự khỏi và không chuyển thành mãn tính, các triệu chứng như vàng da, mệt mỏi, rối loạn tiêu hóa vẫn gây ảnh hưởng lớn đến sức khỏe.

Nếu bạn cần được tư vấn thêm về tình trạng sức khỏe hoặc tìm sản phẩm hỗ trợ phù hợp, vui lòng liên hệ tổng đài miễn cước 1800 2295 hoặc truy cập website của Dược phẩm Tuệ Tĩnh để đọc thêm nhiều bài viết hữu ích khác.