Phình đại tràng do nhiễm độc là gì? Nguyên nhân, dấu hiệu nhận biết?

Phình đại tràng do nhiễm độc là một trong những biến chứng nghiêm trọng nhất của các bệnh lý viêm nhiễm đường tiêu hóa. Đây là tình trạng giãn cấp tính của đoạn đại tràng hoặc toàn bộ khung đại tràng, đi kèm với các biểu hiện nhiễm trùng và nhiễm độc toàn thân nặng nề. Nguy cơ tử vong của người bệnh là rất cao do các biến chứng như thủng ruột, xuất huyết hoặc sốc nhiễm khuẩn.

• Nhiễm khuẩn đường ruột: Dấu hiệu và cách phòng ngừa hiệu quả
• Tại sao viêm đại tràng điều trị mãi vẫn không khỏi?
• Mối liên quan giữa Polyp và ung thư đại trực tràng?

Cố vấn chuyên môn của Dược phẩm Tuệ Tĩnh – PGS TS BS Phạm Hồng Vân qua bài viết dưới đây sẽ giúp bạn đọc có thêm nhiều thông tin chi tiết hơn nữa về vấn đề này.

Phình đại tràng do nhiễm độc là gì?

Phình đại tràng do nhiễm độc được xác định khi đường kính của đại tràng giãn rộng trên 6cm (thường đo ở đại tràng ngang hoặc đại tràng phải) kèm theo các dấu hiệu nhiễm độc toàn thân. Khác với các trường hợp giãn ruột do tắc nghẽn cơ học (như khối u chèn ép hay xoắn ruột), phình đại tràng do nhiễm độc là hậu quả của quá trình viêm nhiễm lan sâu vào thành ruột, gây tổn thương hệ thống thần kinh cơ tại đây.

Đại tràng hoạt động nhờ vào sự co bóp nhịp nhàng của lớp cơ trơn dưới sự điều khiển của hệ thần kinh ruột để tống đẩy chất thải. Tuy nhiên, khi tình trạng viêm nhiễm tiến triển nặng, các chất trung gian hóa học của quá trình viêm (như Cytokine, Nitric Oxide) được giải phóng ồ ạt sẽ xâm nhập vào lớp cơ, gây ức chế hoạt động co thắt. Hệ quả là đại tràng mất trương lực cơ và giãn rộng một cách thụ động. Lúc này, khí và dịch lỏng ứ đọng làm tăng áp lực nội lòng ruột, khiến thành ruột vốn đã bị viêm loét càng trở nên mỏng manh và dễ vỡ.

Đồng thời, sự tổn thương niêm mạc nghiêm trọng làm mất đi hàng rào bảo vệ tự nhiên của ruột. Các vi khuẩn đường ruột và độc tố của chúng dễ dàng xâm nhập vào hệ tuần hoàn, kích hoạt hội chứng đáp ứng viêm hệ thống (SIRS), dẫn đến tình trạng nhiễm độc nặng nề trên lâm sàng.

Các nguyên nhân gây bệnh chính

Phình đại tràng do nhiễm độc không phải là một bệnh lý tự phát mà thường là biến chứng của các bệnh lý tiêu hóa hoặc do nhiễm trùng cấp tính. Nguyên nhân gây bệnh thành ba nhóm chính bao gồm bệnh viêm ruột mãn tính, nhiễm trùng đường ruột và các yếu tố thúc đẩy khác.

Bệnh viêm ruột (IBD)

Biến chứng này xuất hiện ở khoảng 5% đến 10% số bệnh nhân mắc viêm loét đại tràng chảy máu và ít gặp hơn ở bệnh Crohn. Nguy cơ xảy ra biến chứng này tăng cao trong những đợt bùng phát cấp tính của bệnh, khi tình trạng viêm lan tỏa toàn bộ đại tràng. Ở những bệnh nhân này, niêm mạc đại tràng đã bị tổn thương mãn tính, khi gặp các yếu tố kích thích sẽ dễ dẫn đến tình trạng liệt ruột và giãn cấp tính.

Nhiễm trùng đường ruột

Đáng chú ý nhất là viêm đại tràng giả mạc do vi khuẩn Clostridium difficile. Đây là loại vi khuẩn kỵ khí thường phát triển mạnh khi hệ vi sinh vật đường ruột bị mất cân bằng, đặc biệt ở những bệnh nhân sử dụng kháng sinh phổ rộng kéo dài hoặc người có hệ miễn dịch suy giảm. Độc tố của C. difficile gây hoại tử niêm mạc và liệt cơ ruột nhanh chóng. Ngoài ra, các tác nhân gây bệnh khác như Salmonella, Shigella, Campylobacter hoặc ký sinh trùng Entamoeba histolytica (lỵ amip) cũng được ghi nhận là nguyên nhân gây ra tình trạng này.

Việc sử dụng thuốc thiếu kiểm soát

Các loại thuốc làm giảm nhu động ruột như thuốc kháng Cholinergic hoặc các thuốc cầm tiêu chảy nhóm Loperamide được khuyến cáo chống chỉ định trong các đợt viêm đại tràng cấp. Việc sử dụng các thuốc này sẽ làm ứ trệ phân và độc tố trong lòng ruột, ngăn cản quá trình đào thải tự nhiên của cơ thể, từ đó làm tăng áp lực lên thành đại tràng và thúc đẩy quá trình giãn ruột diễn ra nhanh hơn.

Một số thủ thuật y khoa như nội soi đại tràng toàn bộ hoặc thụt tháo Bari trong giai đoạn viêm cấp tính cũng có thể là yếu tố khởi phát biến chứng này.

Dấu hiệu nhận biết 

Tình trạng đau bụng dữ dội và lan tỏa

Khác với cơn đau khu trú thông thường, đau trong phình đại tràng do nhiễm độc thường đi kèm với tình trạng bụng chướng căng rõ rệt. Thành bụng thường có phản ứng đề kháng hoặc cảm ứng phúc mạc, biểu hiện bằng việc cơ bụng co cứng và đau nhói khi ấn vào. Đây là dấu hiệu cảnh báo tình trạng viêm đã lan đến màng bụng và nguy cơ thủng ruột đang ở mức báo động.

Sự thay đổi tính chất phân

Trong giai đoạn đầu của đợt viêm cấp, người bệnh thường đi ngoài phân lỏng nhiều lần trong ngày, phân có lẫn máu và chất nhầy. Tuy nhiên, khi đại tràng bắt đầu bị giãn và liệt, triệu chứng tiêu chảy có thể thuyên giảm hoặc ngừng hẳn. Hiện tượng này thường bị hiểu nhầm là dấu hiệu bệnh đang tiến triển tốt, nhưng thực chất là do đại tràng đã mất khả năng co bóp để tống xuất chất thải. Sự ứ đọng này làm tăng nguy cơ nhiễm độc và vỡ ruột.

Mệt mỏi, khó chịu kéo dài

Bệnh nhân thường rơi vào tình trạng suy sụp nhanh chóng do hội chứng nhiễm trùng, nhiễm độc. Các dấu hiệu thay đổi rõ rệt với biểu hiện sốt cao (thường trên 38,6 độ C), nhịp tim nhanh, huyết áp tụt hoặc dao động thất thường. Bệnh nhân có vẻ mặt hốc hác, môi khô, lưỡi bẩn do mất nước và rối loạn điện giải nghiêm trọng. Trong các trường hợp nặng, độc tố vi khuẩn xâm nhập vào hệ thần kinh trung ương có thể gây ra trạng thái lơ mơ, lú lẫn, kích thích vật vã hoặc hôn mê.

Các biến chứng nguy hiểm

Phình đại tràng do nhiễm độc nếu không được can thiệp tích cực sẽ dẫn đến nhiều biến chứng nguy hiểm.

• Thủng đại tràng: Do thành ruột bị giãn mỏng và hoại tử, dưới áp lực lớn của khí và dịch, ruột có thể bị vỡ bất cứ lúc nào. Khi đó, phân và dịch tiêu hóa chứa đầy vi khuẩn sẽ tràn vào ổ bụng gây viêm phúc mạc toàn thể. Tỷ lệ tử vong khi đã xảy ra biến chứng thủng ruột lên tới 40-50%, ngay cả khi đã được phẫu thuật.
• Xuất huyết tiêu hóa: Quá trình viêm loét sâu vào các mạch máu dưới niêm mạc gây chảy máu ồ ạt trong lòng ruột. Tình trạng này làm trầm trọng thêm sự mất ổn định huyết động, gây thiếu máu cấp và sốc mất máu.
• Sốc nhiễm khuẩn: Vi khuẩn và độc tố xâm nhập vào máu gây suy đa tạng (suy hô hấp, suy thận cấp, rối loạn đông máu). Tiên lượng sống của bệnh nhân phụ thuộc rất lớn vào thời điểm phát hiện bệnh và phác đồ điều trị. Việc chẩn đoán sớm trước khi xảy ra thủng ruột sẽ cải thiện đáng kể cơ hội hồi phục.

Viên uống hỗ trợ thảo dược IBS Tuệ Tĩnh

Đối với những người có tiền sử rối loạn tiêu hóa, hội chứng ruột kích thích (IBS) hoặc viêm đại tràng mãn tính, người bệnh cần có một chế độ ăn uống và sinh hoạt hợp lý. Sử dụng thực phẩm chức năng có các thành phần tự nhiên cũng có tác dụng hỗ trợ điều trị bệnh, lại không gây hại khi sử dụng trong thời gian dài.

IBS Tuệ Tĩnh là sự phối hợp của các thảo dược như Bạch truật, Bạch thược, Mộc hương, Trần bì, Đảng sâm…hỗ trợ giảm tình trạng co thắt quá mức của cơ trơn đại tràng, từ đó hỗ trợ làm dịu các cơn đau bụng và giúp việc đại tiện trở nên ổn định hơn. Bên cạnh đó, sản phẩm còn hỗ trợ hành khí, tiêu trệ, giúp giảm cảm giác đầy bụng, chướng hơi sau ăn. Việc sử dụng sản phẩm đều đặn kết hợp với chế độ ăn uống khoa học sẽ hỗ trợ người dùng cải thiện chất lượng cuộc sống, giảm thiểu những phiền toái do rối loạn tiêu hóa gây ra.

Phình đại tràng do nhiễm độc là một bệnh cảnh lâm sàng phức tạp với mức độ nguy hiểm cao, đòi hỏi sự nhận thức đúng đắn từ phía người bệnh và cộng đồng. Việc phát hiện sớm các dấu hiệu đau bụng dữ dội, chướng bụng kèm theo tình trạng nhiễm trùng là chìa khóa để can thiệp kịp thời, ngăn chặn các biến chứng tử vong.

Để được tư vấn thêm về các vấn đề sức khỏe tiêu hóa hoặc thông tin về sản phẩm hỗ trợ, quý khách vui lòng liên hệ tổng đài miễn cước 1800 2295 hoặc truy cập website của Dược phẩm Tuệ Tĩnh. Quý vị cũng có thể đến trực tiếp Phòng khám YHCT Tuệ Tĩnh Đường tại số 4, Trần Phú, Phường Đại Mỗ, TP. Hà Nội để được hỗ trợ nhanh nhất.