Không dung nạp lactose là gì? Dấu hiệu và những lưu ý

Sữa và các chế phẩm từ sữa từ lâu đã được xem là nguồn dinh dưỡng thiết yếu, cung cấp canxi, protein và vitamin D quan trọng cho sự phát triển của cơ thể. Tuy nhiên một số người lại có những phản ứng khó chịu ở hệ tiêu hóa ngay sau khi sử dụng. Tình trạng này được gọi là không dung nạp lactose.

• Chế độ ăn BRAT là gì? Lợi ích gì cho người bị tiêu chảy?
• Chất xơ hòa tan là gì? Phân biệt với chất xơ không hòa tan
• Phình đại tràng do nhiễm độc là gì? Nguyên nhân, dấu hiệu nhận biết?

Vậy không dung nạp lactose là gì, nguyên nhân và dấu hiệu nhận biết nào giúp người bệnh biết mình đang gặp vấn đề này. Cố vấn chuyên môn PGS. Nguyễn Quang Duật sẽ giúp bạn thêm thông tin qua bài viết dưới đây.

Tình trạng không dung nạp lactose

Lactose là một dạng đường đôi (disaccharide) được tìm thấy chủ yếu trong sữa động vật và các sản phẩm được chế biến từ sữa. Về mặt cấu trúc hóa học, lactose được tạo thành từ hai phân tử đường đơn là glucose và galactose.

Trong cơ thể người bình thường, khi lactose đi vào ruột non, một loại enzyme tiêu hóa có tên là lactase sẽ đóng vai trò xúc tác, phân cắt lactose thành glucose và galactose. Hai loại đường đơn này sau đó sẽ được niêm mạc ruột hấp thụ vào máu để cung cấp năng lượng cho cơ thể. Ở những người mắc chứng không dung nạp lactose, cơ thể họ bị thiếu hụt hoặc không sản xuất đủ lượng enzyme lactase cần thiết.

Hệ quả là lactose không được phân giải và hấp thụ tại ruột non. Thay vào đó, nó di chuyển xuống ruột già (đại tràng) ở dạng nguyên vẹn. Tại đây, lactose trở thành nguồn thức ăn cho các vi khuẩn đường ruột lên men. Quá trình lên men này sinh ra khí (hydro, methane, carbon dioxide) và acid, đồng thời làm tăng áp lực thẩm thấu hút nước vào lòng ruột. Chính chuỗi phản ứng này dẫn đến các triệu chứng đặc trưng của rối loạn tiêu hóa.

Nguyên nhân dẫn đến sự thiếu hụt enzyme lactase

Tình trạng thiếu hụt enzyme lactase gây ra không dung nạp lactose có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau, phân loại tình trạng này thành ba nhóm nguyên nhân chính.

Không dung nạp nguyên phát

Đây là một quá trình diễn tiến tự nhiên theo độ tuổi và quy định bởi yếu tố di truyền. Khi còn là trẻ sơ sinh, cơ thể con người sản xuất lượng lớn lactase để tiêu hóa sữa mẹ. Tuy nhiên, khi trẻ lớn lên và chế độ ăn dần thay thế bằng các thực phẩm khác, gen quy định sản xuất lactase có xu hướng giảm hoạt động. Ở nhiều người, mức độ enzyme giảm xuống thấp đến mức gây ra các triệu chứng khó tiêu khi uống sữa ở tuổi trưởng thành. Tỷ lệ mắc loại này rất cao ở người gốc Á, Phi và người Mỹ bản địa.

Không dung nạp thứ phát

Tình trạng này xảy ra khi ruột non bị tổn thương do bệnh lý tiêu hóa, chấn thương hoặc phẫu thuật, làm giảm khả năng sản xuất lactase. Các bệnh lý thường gặp bao gồm bệnh Celiac, bệnh Crohn, viêm loét đại tràng hoặc tình trạng nhiễm trùng đường ruột nặng. Trong nhiều trường hợp, nếu nguyên nhân bệnh lý nền được điều trị dứt điểm và niêm mạc ruột phục hồi, khả năng dung nạp lactose có thể quay trở lại bình thường.

Không dung nạp bẩm sinh

Tình trạng này hiểm gặp hơn, đây là một rối loạn di truyền lặn, trong đó trẻ sinh ra đã hoàn toàn không có khả năng sản xuất lactase. Trẻ mắc thể bệnh này sẽ có biểu hiện tiêu chảy nặng ngay từ khi bú mẹ lần đầu tiên và cần được can thiệp dinh dưỡng đặc biệt bằng các loại sữa công thức không chứa lactose để đảm bảo sự phát triển.

Dấu hiệu nhận biết cơ thể không dung nạp lactose

Các triệu chứng của không dung nạp lactose thường xuất hiện khá nhanh, trong khoảng từ 30 phút đến 2 giờ sau khi tiêu thụ thực phẩm có chứa sữa. Mức độ nghiêm trọng của các triệu chứng phụ thuộc vào lượng lactose nạp vào cơ thể và mức độ thiếu hụt enzyme lactase của mỗi người.

Cảm giác đau quặn bụng và chướng bụng

Cơn đau thường tập trung ở vùng quanh rốn hoặc bụng dưới. Nguyên nhân là do lượng khí sinh ra từ quá trình lên men làm căng giãn thành ruột. Đi kèm với đó là hiện tượng đầy hơi, trung tiện nhiều do khí tích tụ cần được thoát ra ngoài. Âm thanh sôi bụng ùng ục cũng là dấu hiệu thường thấy do sự gia tăng nhu động ruột và sự di chuyển của khí cùng dịch lỏng.

Tiêu chảy

Đặc biệt ở trẻ nhỏ hoặc khi tiêu thụ một lượng lớn sữa. Do lactose không được hấp thụ làm tăng áp lực thẩm thấu, nước bị giữ lại trong lòng ruột thay vì được hấp thụ lại cơ thể, dẫn đến phân lỏng và tiêu chảy nhiều lần. Ở một số trường hợp, người bệnh còn có thể cảm thấy buồn nôn hoặc nôn mửa, dù triệu chứng này ít gặp hơn so với các vấn đề ở đường ruột dưới.

Những lầm tưởng về chế độ ăn uống

Việc kiêng khen quá mức

Người bệnh phải tuyệt đối kiêng khem và loại bỏ hoàn toàn mọi sản phẩm liên quan đến sữa khỏi thực đơn. Thực tế, hầu hết những người mắc hội chứng này vẫn có thể tiêu thụ một lượng nhỏ lactose nhất định mà không gây ra triệu chứng, hoặc có thể sử dụng các chế phẩm từ sữa đã qua xử lý đặc biệt. Việc loại bỏ hoàn toàn sữa mà không có kế hoạch thay thế khoa học có thể dẫn đến nguy cơ thiếu hụt canxi và vitamin D, gây ảnh hưởng đến sức khỏe xương khớp về lâu dài.

Các sản phẩm từ sữa đều chứa lượng lactose

Hàm lượng đường này thay đổi tùy thuộc vào quy trình chế biến. Ví dụ, các loại phô mai cứng (như Cheddar, Parmesan) hoặc bơ thường chứa rất ít lactose do phần lớn đường đã được tách ra cùng với váng sữa trong quá trình sản xuất. Do đó, người bệnh vẫn có thể thưởng thức những món ăn này với lượng vừa phải.

Lactose chỉ hiện diện trong sữa uống hay sữa chua

Lactose còn thường được thêm vào các loại bánh nướng, ngũ cốc ăn sáng, súp đóng hộp, nước sốt salad và thậm chí là trong thành phần tá dược của một số loại thuốc tây. Người bị không dung nạp lactose mức độ nặng cần hình thành thói quen đọc kỹ nhãn thành phần dinh dưỡng để tránh vô tình nạp phải chất gây kích ứng.

IBS Tuệ Tĩnh hỗ trợ cải thiện rối loạn tiêu hóa nhờ các thảo dược cổ truyền gồm Bạch truật, Mộc hương, Trần bì, Bạch thược giúp điều hòa ruột, giảm co thắt, dịu đau bụng và ổn định phân. Đảng sâm trong sản phẩm còn hỗ trợ bồi bổ cơ thể, phục hồi chức năng hấp thu sau tiêu chảy kéo dài.

Sản phẩm phù hợp cho người viêm đại tràng mạn, cấp tính hoặc thường xuyên đau bụng, tiêu chảy. Liều dùng khuyến nghị: 2 lần/ngày, mỗi lần 2 viên. Việc dùng đều đặn giúp người bệnh duy trì hệ tiêu hóa ổn định, hạn chế tình trạng tái phát, nâng cao sức khỏe đường ruột. Với công thức thảo dược an toàn, không gây phụ thuộc, IBS Tuệ Tĩnh là lựa chọn thiết thực hỗ trợ sức khỏe tiêu hóa hàng ngày.

Không dung nạp lactose là một tình trạng phổ biến và hoàn toàn có thể kiểm soát được nếu người bệnh có kiến thức đúng đắn. Với sự đa dạng của các sản phẩm thay thế và các giải pháp hỗ trợ hiện nay, bạn hoàn toàn có thể duy trì một chế độ ăn uống phong phú, lành mạnh và tốt cho hệ tiêu hóa. Nếu các triệu chứng trở nên trầm trọng hoặc kèm theo các dấu hiệu bất thường khác, hãy đến gặp bác sĩ chuyên khoa để được thăm khám và tư vấn kỹ lưỡng, đảm bảo loại trừ các bệnh lý đường ruột khác.

Nếu bạn cần được tư vấn thêm về vấn đề sức khỏe của mình hoặc tìm sản phẩm hỗ trợ phù hợp, vui lòng liên hệ tổng đài miễn cước 1800 2295 hoặc truy cập website của Dược phẩm Tuệ Tĩnh để đọc thêm nhiều bài viết hữu ích khác về sức khỏe.

Thông tin và sản phẩm gợi ý cho bài viết nhằm mục đích tham khảo, hoàn toàn không thay thế cho việc chẩn đoán hay điều trị y khoa. Vui lòng liên hệ với Bác sĩ, Dược sĩ hoặc chuyên viên y tế để được tư vấn cụ thể.