Vàng da vàng mắt: Nguyên nhân và dấu hiệu nhận biết

Vàng da vàng mắt là tình trạng sắc tố da toàn thân và củng mạc mắt (lòng trắng) chuyển sang màu vàng. Đây là biểu hiện đặc trưng khi lượng chất thải bilirubin trong máu tăng cao quá mức. Tình trạng này chỉ ra sự suy giảm chức năng lọc của gan hoặc sự tắc nghẽn trong hệ thống đường dẫn mật.

• Viêm gan B thể hoạt động và thể không hoạt động, nhận biết?
• Thực phẩm giàu protein và ít calo
• Phân biệt ngứa dị ứng và ngứa dưới da do bệnh gan

Cố vấn chuyên môn Dược phẩm Tuệ Tĩnh, TS BS CKII Nguyễn Thị Thanh Hương – Chủ nhiệm khoa Lão Bệnh viện Y học cổ truyền Quân đội Trung Ương

Tại sao có tình trạng vàng da vàng mắt

Quá trình phân hủy các tế bào hồng cầu già trong máu sẽ tạo ra một loại chất thải mang màu vàng sậm, gọi là bilirubin. Trong trạng thái khỏe mạnh, gan làm nhiệm vụ thu gom toàn bộ lượng chất thải này từ máu, sau đó chuyển hóa và bài tiết vào dịch mật. Dịch mật mang theo chất màu vàng chảy xuống ruột non để hỗ trợ tiêu hóa và cuối cùng thải ra ngoài theo phân.

Khi tế bào gan bị tổn thương mất khả năng lọc, hoặc đường ống dẫn mật bị tắc nghẽn, chu trình đào thải này bị gián đoạn. Chất thải màu vàng không thể đi xuống ruột, dẫn đến việc ứ đọng và trào ngược trở lại vào dòng máu. Máu mang lượng chất màu vàng này tuần hoàn khắp cơ thể, ngấm vào các mô dưới da và niêm mạc mắt, gây ra hiện tượng da và mắt chuyển sang màu vàng.

Nguyên nhân gây vàng da vàng mắt

Tùy thuộc vào vị trí tổn thương, nguyên nhân gây ứ đọng chất thải màu vàng được phân thành các nhóm bệnh lý gan cụ thể sau:

Viêm gan

Viêm gan là tình trạng các tế bào gan bị sưng tấy và hoại tử do sự xâm nhập của virus (viêm gan B, viêm gan C), hoặc do độc tính từ việc lạm dụng rượu bia và thuốc tây. Khi tế bào gan bị phá hủy, chức năng gan suy giảm đột ngột, không thể thu gom và xử lý chất thải màu vàng từ máu.

Sỏi đường mật

Các thành phần trong dịch mật có thể kết tụ lại thành những viên sỏi rắn chắc. Khi sỏi di chuyển và lọt vào ống dẫn mật, chúng sẽ chặn ngang đường đi của dịch mật xuống ruột. Sự tắc nghẽn này làm tăng áp lực bên trong ống mật, đẩy chất thải màu vàng ngấm ngược vào dòng máu. Tình trạng này thường xuất hiện đột ngột, đi liền với các cơn đau tức vùng hạ sườn phải.

Xơ gan

Đây là tổn thương gan mãn tính, trong đó các tế bào gan khỏe mạnh bị chết đi và bị thay thế bằng các mô sẹo xơ cứng. Bề mặt gan trở nên sần sùi và co rút lại. Cấu trúc xơ cứng cản trở lưu thông máu qua gan, làm giảm nghiêm trọng khả năng lọc máu, người mắc xơ gan có tình trạng vàng da kéo dài.

Khối u chèn ép

Khối u ở gan hoặc tuyến tụy khi phát triển lớn sẽ chèn ép từ bên ngoài vào đường ống dẫn mật. Đường ống bị thu hẹp hoặc tắc nghẽn hoàn toàn khiến dịch mật không thể lưu thông, gây ra hiện tượng vàng da vàng mắt tiến triển chậm nhưng ngày càng đậm màu.

Các biểu hiện đi kèm cần lưu ý

Khi chất thải màu vàng ứ đọng trong máu, cơ thể sẽ có các phản ứng đi kèm. Người bệnh cần quan sát các biểu hiện sau để đánh giá tình trạng sức khỏe.

• Nước tiểu sậm màu: Lượng chất màu vàng trong máu quá cao, thận sẽ lọc và đào thải một phần qua nước tiểu. Nước tiểu chuyển từ màu vàng nhạt sang màu vàng sậm hoặc màu nâu mờ giống như nước chè đặc.
• Phân bạc màu: Do đường mật bị tắc, dịch mật mang màu vàng không thể chảy xuống ruột để nhuộm màu cho phân. Phân thải ra sẽ có màu nhạt, bạc màu hoặc trắng đục giống màu đất sét.
• Ngứa ngáy ngoài da: Tích tụ của các cặn dịch mật ngay dưới bề mặt da sẽ kích thích các rễ thần kinh, gây ra cảm giác ngứa ngáy toàn thân. Tình trạng ngứa thường xuất hiện liên tục và nặng hơn vào ban đêm.
• Đau tức vùng hạ sườn phải: Gan sưng to do viêm hoặc ống mật bị căng tức do sỏi sẽ kéo căng lớp vỏ bao bọc gan, tạo cảm giác đau tức, nặng nề ở vùng bụng bên phải, ngay dưới xương sườn.

Hướng xử lý an toàn khi bị vàng da vàng mắt

Sự thay đổi màu sắc ở da và mắt là dấu hiệu suy giảm chức năng gan mật, thời điểm này cần được can thiệp y tế kịp thời. Một số bước xử lý cần thực hiện bao gồm:

Thực hiện thăm khám y tế

Người bệnh cần đến cơ sở y tế để xét nghiệm máu đo nồng độ bilirubin, men gan và thực hiện siêu âm ổ bụng. Các kết quả lâm sàng này sẽ xác định chính xác mức độ tổn thương gan và phát hiện vị trí tắc nghẽn do sỏi hoặc khối u, từ đó có phác đồ điều trị phù hợp.

Ngừng sử dụng rượu bia

Gan đang trong trạng thái tổn thương sẽ không có khả năng phân giải độc tố. Việc tiếp tục uống rượu bia hoặc tự ý sử dụng các loại thuốc giảm đau (như paracetamol) sẽ làm tăng áp lực lọc chất độc, đẩy nhanh tốc độ hoại tử tế bào gan.

Chuyển sang chế độ ăn dễ tiêu hóa

Khi đường mật bị tắc, cơ thể không có dịch mật để tiêu hóa dầu mỡ. Việc ăn thực phẩm nhiều chất béo, đồ chiên xào sẽ gây đầy bụng, khó tiêu và buồn nôn. Người bệnh cần chuyển sang ăn các món luộc, hấp, nấu nhừ, đồng thời bổ sung rau xanh và trái cây tươi để cung cấp vitamin hỗ trợ chức năng gan.

Phân biệt vàng da bệnh lý và vàng da do thực phẩm

Việc tiêu thụ liên tục số lượng lớn thực phẩm chứa hợp chất carotene (như đu đủ chín, cà rốt, bí đỏ, quả gấc) có thể làm da chuyển sang màu vàng. Cơ thể không hấp thụ hết sẽ làm dư thừa sắc tố vàng cam dưới da.

Điểm khác biệt nhất là vàng da do thực phẩm chỉ làm đổi màu ở lòng bàn tay, lòng bàn chân và vùng da mặt. Lòng trắng của mắt vẫn giữ nguyên màu trắng tự nhiên, nước tiểu và phân không bị đổi màu. Tình trạng này hoàn toàn vô hại, sắc tố da sẽ tự nhạt đi và trở lại bình thường sau khi ngừng ăn các loại củ quả màu cam khoảng một đến hai tuần.

Thói quen sử dụng rượu bia thường xuyên là nguyên nhân trực tiếp làm tổn thương và phá hủy tế bào gan. Để bảo vệ sức khỏe lá gan, Bổ gan Tuệ Tĩnh là một giải pháp hỗ trợ thảo dược từ 14 loại thảo dược. Nhờ Silymarin từ Kế sữa và các hoạt chất từ Cà gai leo, actiso sản phẩm giúp chống oxy hóa, bảo vệ tế bào gan trước tác hại của cồn.

Đồng thời, Hoàng kỳ và Đương quy,.. hỗ trợ nâng cao sức đề kháng chung. Nếu bạn là người thường xuyên phải giao tiếp trên bàn nhậu, thường xuyên sử dụng thuốc tây dài ngày hay bị mẩn ngứa, mụn nhọt, rôm sảy thì hãy duy trì sử dụng Bổ gan Tuệ Tĩnh mỗi ngày để hạn chế suy giảm chức năng gan và giữ cho cơ thể khỏe mạnh.

Vàng da vàng mắt là biểu hiện cho thấy chất thải bilirubin đang ứ đọng trong máu do gan mất khả năng lọc hoặc đường mật bị tắc nghẽn. Tình trạng này xuất phát từ các bệnh lý như viêm gan, xơ gan, sỏi mật hoặc khối u chèn ép. Cần chủ động thăm khám y tế để thực hiện xét nghiệm và siêu âm ngay khi phát hiện sự đổi màu bất thường ở da, mắt và nước tiểu.

Nếu bạn cần được tư vấn thêm về tình trạng sức khỏe của mình hoặc tìm sản phẩm hỗ trợ phù hợp, vui lòng liên hệ tổng đài miễn cước 1800 2295 hoặc truy cập website của Dược phẩm Tuệ Tĩnh để đọc thêm nhiều bài viết hữu ích khác về sức khỏe.