Đĩa đệm là gì? Cấu tạo, chức năng và vị trí

Rất ít người thực sự hiểu rõ đĩa đệm là gì, cũng như những bệnh lý nào thường âm thầm tấn công bộ phận này. Chúng ta thường chỉ bắt đầu quan tâm đến nó khi những cơn đau lưng, đau cổ dai dẳng xuất hiện, làm đảo lộn cuộc sống sinh hoạt. Vô tình duy trì những thói quen hàng ngày có thể dẫn đến những tổn thương cột sống khó phục hồi.

• Vấn đề thường gặp khớp gối là gì?
• Purine là gì và vì sao nó liên quan đến bệnh gout?
• Buổi sáng mỏi vai gáy: Nguyên nhân và cách giảm đau tại nhà

Bài viết dưới đây mong rằng sẽ giúp bạn đọc hiểu rõ hơn về vấn đề này. Hãy cùng Dược phẩm Tuệ Tĩnh và cố vấn chuyên môn TS BS CKII Nguyễn Thị Thanh Hương  khám phá chi tiết ngay dưới đây.

Đĩa đệm là gì?

Đĩa đệm có hình dạng như một thấu kính lồi hai mặt hoặc hình chiếc đĩa, nằm xen kẽ giữa các thân đốt sống của cột sống. Người trưởng thành thường có khoảng 23 đĩa đệm. Chúng nằm dọc theo chiều dài của cột sống, bắt đầu từ đốt sống cổ C2 (trục) cho đến vùng thắt lưng tiếp giáp với xương cùng (L5-S1). Không phải vị trí nào cũng có đĩa đệm.

Cụ thể, giữa đốt sống cổ C1 và C2 không có đĩa đệm để đảm bảo khả năng xoay linh hoạt của đầu. Tương tự, các đốt sống vùng xương cùng và xương cụt dính liền thành khối nên cũng không tồn tại cấu trúc này.

Kích thước và độ dày của đĩa đệm không đồng nhất mà thay đổi tùy theo vị trí để phù hợp với chức năng vận động. Các đĩa đệm ở vùng cổ thường mỏng hơn (khoảng 3mm) nhưng có biên độ vận động lớn. Trong khi đó, các đĩa đệm ở vùng thắt lưng lại dày nhất (khoảng 9mm) để chịu đựng toàn bộ tải trọng của phần thân trên cơ thể. Tổng chiều cao của các đĩa đệm cộng lại chiếm khoảng 1/4 đến 1/3 tổng chiều dài của cột sống. Đây cũng là lý do giải thích tại sao khi đĩa đệm bị thoái hóa và mất nước, chiều cao của con người có xu hướng giảm đi khi về già.

Cấu tạo chi tiết của đĩa đệm

Một đĩa đệm sinh lý khỏe mạnh được cấu thành từ 3 thành phần chính biệt lập nhưng gắn kết chặt chẽ:

Nhân nhầy

Nằm ở vị trí trung tâm của đĩa đệm là nhân nhầy. Đây là một khối dạng gel lỏng hoặc chất nhầy trong suốt, có tính chất bán lỏng. Thành phần chủ yếu của nhân nhầy là nước (chiếm đến 80-85% ở người trẻ tuổi) và mạng lưới các sợi Collagen loại II cùng Proteoglycan.

Nhân nhầy là khả năng ngậm nước cực mạnh nhờ các phân tử Proteoglycan. Chính lượng nước dồi dào này tạo ra áp suất bên trong đĩa đệm, giúp nó có khả năng phồng lên để căng giãn khoảng cách giữa hai đốt sống và phân tán áp lực nén. Theo thời gian và quá trình lão hóa, hàm lượng Proteoglycan giảm đi, khả năng giữ nước kém dần khiến nhân nhầy trở nên khô, xơ cứng và giảm độ đàn hồi.

Bao xơ

Bao bọc bên ngoài khối nhân nhầy lỏng lẻo là lớp bao xơ vững chắc. Cấu trúc này bao gồm từ 15 đến 25 lớp vòng sợi sụn Collagen loại I xếp đồng tâm với nhau, tương tự như các vòng vân gỗ của thân cây. Các sợi collagen ở mỗi lớp nằm chéo nhau một góc khoảng 30 độ và ngược chiều nhau giữa các lớp kế tiếp.

Cách sắp xếp đan chéo này giúp bao xơ có khả năng chịu được lực căng giãn theo nhiều hướng khác nhau (xoay, gập, nghiêng). Nhiệm vụ chính của bao xơ là giữ cho nhân nhầy luôn nằm cố định ở trung tâm, ngăn chặn không cho khối gel này rò rỉ ra ngoài và bảo vệ đĩa đệm khỏi bị xé rách khi cột sống thực hiện các động tác xoắn vặn mạnh.

Tấm sụn tận cùng

Đây là hai lớp sụn hyaline mỏng (khoảng 1mm) bao phủ mặt trên và mặt dưới của đĩa đệm, tiếp xúc trực tiếp với bề mặt thân đốt sống. Tấm sụn này đóng vai trò là ranh giới phân cách giữa phần xương cứng của đốt sống và phần mềm của đĩa đệm.

Tấm sụn tận cùng vừa là lớp đệm chịu lực, ngăn không cho nhân nhầy lún vào trong thân đốt sống, vừa là con đường duy nhất để vận chuyển dinh dưỡng. Do đĩa đệm người trưởng thành hầu như không có mạch máu nuôi dưỡng trực tiếp (vùng vô mạch), nên oxy, glucose và các chất dinh dưỡng phải khuếch tán từ mạch máu ở thân đốt sống đi qua tấm sụn tận cùng này để vào nuôi nhân nhầy và bao xơ.

Chức năng của đĩa đệm đối với hệ vận động

Đĩa đệm đảm nhận các chức năng thiết yếu giúp duy trì sự ổn định và linh hoạt cho cơ thể.

Chức năng chịu lực và phân tán áp lực

Trong mọi hoạt động từ đi lại, chạy nhảy cho đến mang vác vật nặng, cột sống phải chịu một tải trọng nén rất lớn dồn từ trên xuống theo trục dọc. Nếu không có đĩa đệm, các đốt sống cứng sẽ va đập trực tiếp vào nhau gây gãy vỡ hoặc tổn thương não bộ do rung chấn.

Khi có lực tác động, nhân nhầy sẽ bị nén lại, phồng ra theo chiều ngang và truyền lực nén đó sang lớp bao xơ xung quanh. Nhờ tính đàn hồi, bao xơ sẽ giãn ra để hấp thụ lực, sau đó co lại để đưa nhân nhầy về vị trí cũ.

Chức năng vận động

Cột sống không phải là một thanh trục cứng nhắc mà là một chuỗi khớp động. Chính tính chất đàn hồi và khả năng biến dạng hình học của đĩa đệm cho phép các thân đốt sống có thể trượt nghiêng lên nhau một cách trơn tru. Nhờ đó, con người có thể thực hiện được các biên độ vận động phức tạp: cúi gập người ra trước, ngửa người ra sau, nghiêng mình sang hai bên trái phải và đặc biệt là động tác xoay vặn cột sống.

Liên kết và bảo vệ cột sống

Cùng với hệ thống dây chằng dọc trước và dọc sau, đĩa đệm hoạt động như một dây chằng liên kết đặc biệt, gắn kết các đốt sống riêng lẻ thành một cột trụ thống nhất, vững chắc. Ngoài ra, độ dày của đĩa đệm tạo ra các lỗ liên hợp (nơi rễ thần kinh đi ra) đủ rộng. Khi đĩa đệm khỏe mạnh và đủ chiều cao, các rễ thần kinh sẽ không bị chèn ép, đảm bảo sự dẫn truyền tín hiệu thần kinh thông suốt từ não bộ đến các cơ quan.

Các bệnh lý thường gặp ở đĩa đệm

Đĩa đệm là bộ phận chịu áp lực tải trọng lớn và liên tục, do đó rất dễ bị tổn thương. Dưới đây là các bệnh lý phổ biến nhất:

Thoát vị đĩa đệm

Thoát vị đĩa đệm là tình trạng này xảy ra khi lớp bao xơ bên ngoài bị nứt hoặc rách (do chấn thương đột ngột hoặc thoái hóa lâu ngày). Dưới áp lực cao, khối nhân nhầy bên trong sẽ theo vết rách thoát ra ngoài, chui vào ống sống.

Khối thoát vị này sẽ chèn ép trực tiếp lên tủy sống hoặc các rễ thần kinh, gây ra phản ứng viêm và các cơn đau dữ dội. Tùy vào vị trí chèn ép mà người bệnh có thể bị đau lan xuống tay (nếu thoát vị cổ) hoặc đau thần kinh tọa lan xuống chân (nếu thoát vị lưng), kèm theo cảm giác tê bì, kiến bò, yếu cơ, thậm chí là rối loạn đại tiện.

Thoái hóa đĩa đệm

Thoái hóa đĩa đệm thực chất là quá trình lão hóa tự nhiên, nhưng có thể diễn ra sớm hơn do lối sống. Đặc điểm chính là sự mất nước của nhân nhầy. Khi mất nước, đĩa đệm bị khô, giảm độ đàn hồi và xẹp xuống (giảm chiều cao).

Hậu quả của việc đĩa đệm bị xẹp là làm hẹp các lỗ liên hợp gây chèn ép thần kinh, đồng thời khiến các đốt sống cọ xát vào nhau, kích thích cơ thể hình thành các gai xương ở rìa đốt sống gây đau nhức mãn tính.

Phồng đĩa đệm

Phồng đĩa đệm được coi là giai đoạn tiền đề hoặc thể nhẹ của thoát vị. Lúc này, các vòng sợi của bao xơ đã bị suy yếu nhưng chưa bị rách hoàn toàn. Nhân nhầy vẫn nằm trong bao xơ nhưng do áp lực, nó đẩy lớp vỏ lồi ra khỏi vị trí giải phẫu bình thường, chiếm chỗ trong ống sống. Phồng đĩa đệm có thể chưa gây đau nếu chưa chèn ép thần kinh, nhưng là dấu hiệu cảnh báo nguy cơ thoát vị thực sự rất gần.

Hỗ trợ sức khỏe xương khớp với Xương khớp Tuệ Tĩnh

Để duy trì một hệ vận động khỏe mạnh và hạn chế các vấn đề đau nhức liên quan đến bệnh lý xương khớp, bên cạnh việc điều chỉnh thói quen sinh hoạt, người bệnh cần chú trọng đến việc chăm sóc sức khỏe xương khớp một cách toàn diện. Việc sử dụng các sản phẩm hỗ trợ có nguồn gốc thảo dược đang là xu hướng được đánh giá cao nhờ tính an toàn và hiệu quả bền vững.

Viên uống Xương khớp Tuệ Tĩnh là sản phẩm được nghiên cứu phát triển dựa trên nền tảng Y học cổ truyền kết hợp với công nghệ bào chế hiện đại. Sản phẩm chứa các thành phần dược liệu như Độc hoạt, Ngưu tất, Phòng phong, Đương quy… Đây là những vị thuốc có tác dụng hỗ trợ tích cực cho người đang gặp các vấn đề về xương khớp:

Sản phẩm hỗ trợ giảm các triệu chứng đau nhức xương khớp, đau mỏi vai gáy và tê bì chân tay, hỗ trợ tăng cường lưu thông khí huyết, giúp quá trình vận động được thuận lợi hơn. Đồng thời, sản phẩm hỗ trợ mạnh gân cốt, giúp người dùng duy trì khả năng vận động linh hoạt, hạn chế tình trạng cứng khớp và hỗ trợ làm chậm quá trình thoái hóa khớp tự nhiên của cơ thể.

Với cấu tạo gồm nhân nhầy đàn hồi và bao xơ vững chắc, đĩa đệm đảm nhiệm hai chức năng sinh học cốt lõi là hấp thụ lực chấn động (giảm xóc) và tạo nên sự linh hoạt đa chiều cho cơ thể. Tuy nhiên, đây cũng là bộ phận rất nhạy cảm và dễ tổn thương dẫn đến các bệnh lý như thoát vị, thoái hóa nếu không được chăm sóc đúng cách

Nếu bạn cần được tư vấn thêm về tình trạng đau nhức xương khớp hoặc tìm sản phẩm hỗ trợ phù hợp, vui lòng liên hệ tổng đài miễn cước 1800 2295 hoặc truy cập website của Dược phẩm Tuệ Tĩnh để đọc thêm nhiều bài viết hữu ích khác về sức khỏe.